Bitcoin — 2008-yilda “Satoshi Nakamoto” taxallusi ostida noma’lum shaxs yoki guruh tomonidan e’lon qilingan va 2009-yilda ishga tushirilgan, dunyodagi birinchi kriptovalyuta. U markazlashgan bank yoki hukumat ishtirokisiz, peer-to-peer tarzda pul o’tkazish imkonini beruvchi tizim sifatida yaratilgan.
Satoshi Nakamoto va oq qog’oz
2008-yil oktyabr oyida “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” nomli qisqa texnik hujjat (whitepaper) internetga tarqatildi, unda markazlashmagan raqamli pul tizimining matematik asoslari tavsiflangan edi. Nakamoto’ning haqiqiy shaxsi hozirgacha noma’lum bo’lib qolmoqda, bu esa kriptovalyuta tarixidagi eng katta jumboqlardan biri hisoblanadi.
Birinchi kriptovalyuta sifatidagi tarixi
2009-yil yanvar oyida ishga tushirilgan Bitcoin tarmog’ining birinchi bloki (“genesis block“) ichiga o’sha davrdagi bank inqirozi haqidagi gazeta sarlavhasi kodlangan holda kiritilgan — bu ishora ko’plab tahlilchilar tomonidan an’anaviy moliya tizimiga qarshi norozilik ifodasi sifatida talqin qilinadi.
21 million cheklovi
Bitcoin protokoli umumiy miqdorni qat’iy 21 million tanga bilan cheklaydi, bu esa oltin kabi tabiiy resurslarning cheklangan miqdoriga o’xshash “kamyoblik” xususiyatini sun’iy ravishda yaratadi. Yangi tangalar vaqt o’tishi bilan tobora kamayib boruvchi tezlikda “qazib olinadi”, to’liq 21 million miqdorga taxminan 2140-yilga borib erishiladi deb hisoblanadi.
Proof of Work orqali qazib olish
Bitcoin tarmog’idagi yangi tranzaksiyalar “mayner” deb ataladigan kompyuterlar tomonidan Proof of Work mexanizmi orqali tasdiqlanadi — bu jarayonda maynerlar murakkab matematik jumboqni yechish uchun ulkan hisoblash quvvatini sarflaydi, birinchi bo’lib yechgan esa yangi tanga bilan mukofotlanadi.
“Raqamli oltin” sifatidagi maqomi
Bitcoin’ning cheklangan miqdori va markazlashmagan tabiati uni ko’plab investorlar tomonidan “raqamli oltin” — inflyatsiya va moliyaviy noaniqlikka qarshi qiymat saqlash vositasi — sifatida qarashga olib kelgan, garchi uning narxi tarixan yuqori beqarorlik bilan tavsiflansa-da.
Bog’liq tushunchalar
Satoshi Nakamoto, Blockchain, Proof of Work, Cryptocurrency, Mining, Ethereum