COBOL (Common Business-Oriented Language) — 1959-yilda hukumat va sanoat vakillaridan tashkil topgan qo’mita, jumladan mashhur dasturchi va admiral Greys Xopper ta’sirida ishlab chiqilgan dasturlash tili. Uning maqsadi turli ishlab chiqaruvchilarning kompyuterlarida bir xil ishlaydigan, biznes hisob-kitoblari uchun mo’ljallangan umumiy til yaratish edi.
1959-yildagi qo’mita tomonidan yaratilishi
COBOL biror bitta muallif emas, balki CODASYL nomli qo’mita tomonidan ishlab chiqilgan — bu holat o’sha davr uchun noodatiy edi, chunki ko’plab boshqa tillar yakka tadqiqotchilar tomonidan yaratilgan. Qo’mita maqsadi harbiy va davlat tashkilotlari turli kompyuter ishlab chiqaruvchilariga bog’liq bo’lib qolmasligini ta’minlash edi.
Ingliz tiliga yaqin sintaksis
COBOL’ning o’ziga xos xususiyati — uning sintaksisi dasturlash bilan tanish bo’lmagan menejerlar ham o’qiy oladigan darajada ingliz tiliga yaqinlashtirilgan. Masalan, oddiy qo’shish amali “ADD SALARY TO TOTAL-PAY” kabi deyarli oddiy gap ko’rinishida yozilishi mumkin. Bu qaror kodni tushunarli qilish uchun edi, ammo natijada dasturlar boshqa tillarga nisbatan ancha uzun bo’lib chiqadi.
Bank va davlat tizimlaridagi hukmronligi
COBOL o’tgan asrning 60–80-yillarida moliyaviy operatsiyalar, sug’urta hisob-kitoblari va davlat pensiya tizimlarida standart til sifatida qabul qilingan. Ko’plab yirik banklarning asosiy (core banking) tizimlari hamon o’sha davrda yozilgan COBOL kodiga tayanadi, chunki bu tizimlarni to’liq qayta yozish nihoyatda xavfli va qimmat hisoblanadi.
Y2K muammosi
1999-yil oxirida “ming yillik muammosi” (Y2K) keng muhokama qilingan — ko’plab eski COBOL dasturlari yilni faqat ikki raqam bilan saqlagani sababli, 2000-yilga o’tishda tizimlar noto’g’ri hisob-kitob qilishi mumkinligidan xavotirlanilgan. Bu muammoni bartaraf etish uchun ming minglab COBOL dasturchilari qayta jalb qilingan, bu esa tilning hali ham qanchalik keng tarqalganini oshkor qildi.
Hozirgi kunda ham ishlatilishi
Bugungi kunda ham dunyo bo’ylab bank tranzaksiyalarining katta qismi asosida COBOL kodi yotadi degan hisob-kitoblar mavjud. Yangi zamonaviy tillarga to’liq o’tish xavf-xatarlari yuqori bo’lgani sababli, ko’plab tashkilotlar mavjud COBOL tizimlarini yangi zamonaviy interfeyslar bilan “o’rab” (wrap qilib) ishlatishni afzal ko’radi.
Bog’liq tushunchalar
Mainframe, Legacy kod, Grace Hopper, Bank tizimlari, Y2K, Biznes ma’lumotlarni qayta ishlash, CODASYL