Jupyter Notebook — 2014-yilda IPython loyihasidan ajralib chiqqan, kod, matn va vizualizatsiyani bitta interaktiv hujjatda birlashtiruvchi veb-asosidagi vosita. Uning nomi uchta dasturlash tili — Julia, Python va R — nomlaridan olingan, chunki loyiha boshidanoq bir nechta tilni qo’llab-quvvatlashni maqsad qilgan.
IPython’dan ajralib chiqish tarixi
Jupyter’gacha IPython faqat Python uchun interaktiv konsol va veb-asosidagi notebook interfeysini taqdim etardi. 2014-yilda loyiha jamoasi notebook interfeysini IPython’dan ajratib, uni til-agnostik qilib qayta loyihalashtirdi, natijada Jupyter turli dasturlash tillari uchun umumiy platformaga aylandi.
Nomi va til-agnostik maqsadi
Jupyter’ning har xil tillarni qo’llab-quvvatlashi “kernel” deb ataladigan mexanizm orqali amalga oshiriladi — har bir til uchun alohida kernel mavjud bo’lib, u Jupyter interfeysi bilan kodni bajarish va natijalarni qaytarish uchun aloqa qiladi. Bugungi kunda o’nlab dasturlash tili uchun Jupyter kernellari mavjud.
Interaktiv katakchalar modeli
Jupyter Notebook’ning asosiy tuzilishi — “katakcha” (cell) bo’lib, har bir katakcha mustaqil ravishda yozilishi va ishga tushirilishi mumkin, natija esa darhol o’sha katakcha ostida ko’rsatiladi. Bu model dasturchiga kodni bosqichma-bosqich sinab ko’rish, natijalarni darhol ko’rish va matnli izohlar bilan birga taqdim etish imkonini beradi.
Ma’lumotlar fani va ta’limdagi o’rni
Jupyter ma’lumotlar fani sohasida kod, vizualizatsiya va tushuntirish matnini bitta hujjatda birlashtirish imkoniyati tufayli amaldagi standart vosita hisoblanadi. Google Colab kabi bulutli xizmatlar Jupyter formatini asos qilib olib, uni hisoblash resurslariga bepul kirish bilan birlashtirgan.
Reproduktivlik bilan bog’liq tanqidlar
Jupyter Notebook’ning erkin tartibda katakchalarni istalgan tartibda ishga tushirish imkoniyati ba’zan noaniq holatlarga olib kelishi mumkin — masalan, katakchalar yozilgan tartibdan boshqa tartibda bajarilsa, natijalar aslida kodning yakuniy holatini aks ettirmasligi mumkin. Bu muammo ilmiy tadqiqotlarning takrorlanuvchanligi (reproducibility) haqidagi tashvishlarni keltirib chiqargan.
Bog’liq tushunchalar
IPython, Python, Ma’lumotlar fani, Kernel, Google Colab, Interaktiv hisoblash