Mailbox — elektron pochta tizimida muayyan foydalanuvchi yoki xizmatga tegishli xabarlar saqlanadigan mantiqiy pochta qutisidir. U faqat bitta katalog degani emas: server mailbox nomi, xabarlar, bayroqlar, kirish huquqlari, kvota va indekslarni yagona boshqariladigan obyekt sifatida taqdim etadi.
Saqlash modeli
Pochta serverlari xabarlarni turli usulda saqlaydi. Mbox formatida ko‘p xabar bitta faylga ketma-ket yoziladi. Maildir modelida har xabar alohida fayl bo‘lib, yangi, joriy va vaqtinchalik kataloglarga ajratiladi. Yirik xizmatlar esa ma’lumotlar bazasi, obyektli saqlash yoki taqsimlangan maxsus formatdan foydalanishi mumkin.
Foydalanuvchi ko‘radigan mailbox nomi fizik fayl yo‘liga aynan mos kelmasligi mumkin. IMAP server ichki identifikator, indeks va namespace orqali INBOX, Sent yoki loyiha papkasini saqlash qatlamiga bog‘laydi. Shu abstraksiya serverga saqlash tuzilmasini mijoz dasturidan yashirish imkonini beradi.
Xabar identifikatsiyasi
IMAP mailbox ichidagi xabarlarga sequence number va UID orqali murojaat qiladi. Sequence number xabarlar o‘chirilganda o‘zgarishi mumkin. UID esa shu mailbox doirasida barqaror identifikator bo‘lib, sinxronlash uchun qulayroq. UIDVALIDITY qiymati o‘zgarsa, mijoz avvalgi UID xaritasini ishonchli deb hisoblay olmaydi.
Xabar mazmuni bilan holati alohida boshqariladi. Seen, Answered, Flagged, Deleted va Draft kabi bayroqlar xabarning o‘qilganligi yoki rejalashtirilgan amalini bildiradi. Bir xabarni bir nechta qurilma ochganda server bayroqlarni uyg‘unlashtiradi. Bu oddiy fayl nusxalashdan murakkabroq, chunki parallel o‘zgarishlar hisobga olinadi.
Papkalar va maxsus qutilar
Ko‘p tizimda har bir papka alohida mailbox hisoblanadi. INBOX kiruvchi xatlar uchun standart nomdir. Sent, Drafts, Trash va Junk nomlari keng tarqalgan, lekin barcha serverlarda bir xil yozilishi yoki avtomatik yaratilishi shart emas. IMAP special-use atributlari mijozga qaysi mailbox qaysi vazifani bajarishini bildirishi mumkin.
Mailbox ierarxiyasi ajratuvchi belgi bilan tuziladi. Bir server slash, boshqasi nuqta ishlatishi mumkin. Mijoz delimiter qiymatini serverdan olishi kerak. Aks holda loyiha ichidagi ichki papka noto‘g‘ri nom bilan yaratilishi ehtimoli mavjud.
Protokollar orqali foydalanish
IMAP xabarlarni serverda qoldirib, papka va bayroqlarni boshqarishga mo‘ljallangan. POP3 odatda bitta drop mailboxdagi xatlarni ro‘yxatlash va yuklashga qaratilgan; murakkab papka modelini taqdim etmaydi. Webmail esa brauzer interfeysi bo‘lsa-da, uning orqasida IMAP yoki provayderning ichki API si ishlashi mumkin.
SMTP mailboxni o‘qish protokoli emas. U xabarni transport qiladi va yakuniy yetkazish bosqichida mail delivery agent xatni tegishli qutiga joylaydi. Shuning uchun xabar yuborish muvaffaqiyatli tugagani foydalanuvchi uni darhol ko‘rishini har doim anglatmaydi; filtrlash, indekslash yoki saqlash xatosi keyingi bosqichda yuz berishi mumkin.
Kvota, ruxsat va umumiy qutilar
Kvota mailbox egallashi mumkin bo‘lgan joy yoki xabarlar sonini chegaralaydi. Limitga yetilganda server yangi xatni rad etishi, ogohlantirish yuborishi yoki vaqtinchalik imtiyoz berishi mumkin. Shared mailbox bir nechta foydalanuvchiga umumiy manzil va xabarlar to‘plamidan foydalanish imkonini beradi. Bunda o‘qish, yozish, o‘chirish va boshqalar nomidan yuborish huquqlari alohida belgilanadi.
Zaxiralash faqat xabar tanalarini emas, bayroqlar, papkalar, ACL va UID metama’lumotlarini ham qamrab olishi kerak. Indeksni qayta qurish mumkin bo‘lsa-da, asosiy xabar nusxasi va kirish nazorati tiklanmasa mailbox avvalgi holatiga qaytmaydi.
Bog‘liq tushunchalar
IMAP, POP3, Maildir, mbox, UID, Quota, Access control list