PHP — daniyalik-kanadalik dasturchi Rasmus Lerdorf tomonidan 1994-yilda shaxsiy veb-sahifasini kuzatish uchun yozilgan kichik skriptlar to’plami sifatida boshlangan, keyinchalik to’liq huquqli server tomonidagi dasturlash tiliga aylangan. Nomi dastlab “Personal Home Page” so’zlarining qisqartmasi bo’lgan, hozirda esa rekursiv “PHP: Hypertext Preprocessor” ma’nosini anglatadi.
Veb-server bilan integratsiya
PHP kodi odatda Apache yoki Nginx kabi veb-serverga o’rnatilgan modul yoki alohida ishlov beruvchi (masalan, PHP-FPM) sifatida ishlaydi. Foydalanuvchi so’rov yuborganda, server HTML ichiga joylashtirilgan PHP kodini bajarib, natijaviy HTML sahifani brauzerga qaytaradi — bu jarayon veb-sahifalarni dinamik tarzda, ma’lumotlar bazasidan olingan ma’lumotlar asosida generatsiya qilish imkonini beradi.
CMS dunyosidagi hukmronligi
WordPress, Drupal va Joomla kabi eng mashhur kontent boshqaruv tizimlari (CMS) PHP’da yozilgan. W3Techs kabi statistik xizmatlarning ma’lumotlariga ko’ra, WordPress yolg’iz o’zi butun internetdagi veb-saytlarning taxminan uchdan bir qismini quvvatlaydi — bu esa PHP’ni, uning yoshiga qaramay, hamon eng ko’p ishlatiladigan server tomonidagi tillardan biriga aylantiradi.
Zamonaviy PHP
Erta PHP versiyalari tartibsiz kod yozish va xavfsizlik zaifliklariga moyilligi bilan tanqid qilingan, ammo PHP 7 va undan keyingi versiyalar sezilarli darajada tezlashtirilgan va tur e’lonlari (type declarations) kabi zamonaviy imkoniyatlar bilan boyitilgan. Composer paket menejeri va Laravel kabi freymvorklar PHP’ga zamonaviy, tuzilgan ishlab chiqish uslubini olib kirdi, bu esa tilni professional backend ishlab chiqish uchun ham jozibali qildi.
Eski obro’si va haqiqiy holati
PHP ko’pincha “eski” yoki “sifatsiz” til sifatida tilga olinadi, bu qisman uning dastlabki versiyalaridagi kamchiliklar va internetda tarqalgan sifatsiz o’quv materiallari bilan bog’liq. Biroq zamonaviy PHP (8.x versiyalari) ishlash tezligi, tur xavfsizligi va til imkoniyatlari jihatidan ko’plab boshqa server tomonidagi tillar bilan raqobatlasha oladi.
Bog’liq tushunchalar
WordPress, Laravel, Composer, MySQL, Apache, Server tomonidagi skript, CMS