Visual Basic — Microsoft tomonidan 1991-yilda taqdim etilgan, grafik interfeys yaratishni soddalashtirishga qaratilgan dasturlash tili. Til 1964-yilda yaratilgan BASIC tilining g’oyalarini olib, unga sudrab-tashlash (drag-and-drop) uslubidagi vizual forma dizayneri qo’shgan — bu o’sha davr uchun inqilobiy yechim hisoblangan.
Yaratilish maqsadi
1990-yillar boshida Windows uchun grafik interfeysli dastur yozish C yoki Pascal kabi tillarda ancha murakkab va ko’p vaqt talab qiluvchi jarayon edi. Visual Basic dasturchiga tugmalar, matn maydonlari va boshqa elementlarni ekranga sichqoncha bilan joylashtirish, so’ngra ularning xatti-harakatini nisbatan sodda kod bilan yozish imkonini berdi.
Voqealarga asoslangan dasturlash modeli
Visual Basic dasturlari voqealarga asoslangan (event-driven) tarzda tuzilgan — kod alohida bloklarda yozilib, har bir blok muayyan voqeaga (masalan, tugma bosilishi yoki forma yuklanishi) javob beradi. Bu model dasturchiga dastur oqimini yuqoridan pastga chiziqli tarzda emas, balki foydalanuvchi harakatlariga reaktsiya sifatida loyihalashtirish imkonini beradi.
VBA va Microsoft Office
Visual Basic for Applications (VBA) — Visual Basic’ning Microsoft Office ilovalari (Excel, Word, Access) ichiga o’rnatilgan versiyasi bo’lib, u milliondan ortiq ofis xodimlariga makrolar yozish va takrorlanuvchi vazifalarni avtomatlashtirish imkonini bergan. Excel’dagi murakkab moliyaviy modellarning katta qismi hamon VBA makrolariga tayanadi.
Visual Basic .NET’ga o’tish
2002-yilda Microsoft .NET platformasini taqdim etganda, asl Visual Basic (odatda VB6 deb ataladi) o’rniga Visual Basic .NET kiritildi — bu til to’liq obyektga yo’naltirilgan bo’lib, C# bilan bir xil CLR muhitida ishlaydi. Bu o’tish ko’plab eski VB6 loyihalarini qayta yozishni talab qilgani sababli, ba’zi tashkilotlar uzoq yillar eski versiyada qolib ketishgan.
Hozirgi holati va eskirishi
Microsoft VB.NET’ni hamon .NET platformasi doirasida qo’llab-quvvatlasa-da, yangi imkoniyatlarning aksariyati endi faqat C#’ga qo’shilmoqda, VB.NET esa asosan mavjud kod bazalarini saqlab qolish maqsadida ishlatiladi. Shunga qaramay, VBA hamon Office makrolari dunyosida deyarli raqobatsiz o’rin tutadi.
Bog’liq tushunchalar
Microsoft, VBA, .NET, Voqealarga asoslangan dasturlash, Excel, Grafik interfeys, C#