Web3 — internetning navbatdagi bosqichi sifatida taklif etilgan kontseptsiya bo’lib, u blokcheyn texnologiyasi asosida foydalanuvchilarga o’z ma’lumotlari va raqamli aktivlari ustidan ko’proq nazorat berishni maqsad qiladi. Atama internet rivojlanishining tarixiy bosqichlariga ishora qiladi.
G’oyasi va maqsadi
Web3 tarafdorlari fikricha, hozirgi internet (Web 2.0) yirik markazlashgan kompaniylar (Google, Meta, Amazon) tomonidan nazorat qilinadi, ular foydalanuvchi ma’lumotlarini yig’ib, undan foyda ko’radi. Web3 bu markazlashgan nazoratni blokcheyn asosidagi, foydalanuvchi o’z ma’lumotlari va aktivlariga to’liq egalik qiladigan tizim bilan almashtirishni taklif qiladi.
Web 2.0’dan farqi
Web 1.0 asosan statik, faqat o’qish uchun veb-sahifalardan iborat bo’lgan, Web 2.0 esa foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent va ijtimoiy tarmoqlar davri hisoblanadi, ammo bu davrda ma’lumot va foyda markazlashgan platformalar qo’lida to’plangan. Web3 tarafdorlari uchinchi bosqichni foydalanuvchi mulkchiligi va markazlashmagan boshqaruv davri sifatida tasvirlaydi.
Blokcheyn asosidagi mulkchilik tushunchasi
Web3 kontseptsiyasida foydalanuvchi o’z raqamli identifikatori, ma’lumotlari va aktivlarini (NFT, kriptovalyuta) markazlashgan kompaniyaga emas, balki o’z kripto hamyoniga bog’laydi. Bu model nazariy jihatdan foydalanuvchiga istalgan platformadan boshqasiga o’tishda ham o’z ma’lumotlari va aktivlarini olib ketish imkonini beradi.
Tanqidlar va skeptitsizm
Web3 atamasi ko’plab texnologiya mutaxassislari, jumladan internetning dastlabki arxitektorlaridan ba’zilari tomonidan tanqid qilingan — ular buni ko’proq marketing va spekulyatsiya atrofida shakllangan tushuncha, real texnik afzalliklardan ko’ra ko’proq moliyaviy qiziqishga asoslangan harakat sifatida baholaydi. Tanqidchilar, shuningdek, ko’plab “Web3” loyihalarining amalda hamon markazlashgan infratuzilmaga (masalan, markazlashgan serverlar) tayanishini ta’kidlaydi.
Amaldagi holati
2021–2022 yillardagi qiziqish cho’qqisidan so’ng, Web3 atrofidagi hayajon sezilarli pasaydi, garchi blokcheyn asosidagi loyihalar (DeFi, NFT) rivojlanishda davom etsa-da. Atama hozirda oldingidek keng qo’llanilmasa-da, uning ortidagi ba’zi texnik g’oyalar — markazlashmagan identifikatsiya, foydalanuvchi mulkchiligi — turli shakllarda rivojlanishda davom etmoqda.
Bog’liq tushunchalar
Blockchain, DApp, Cryptocurrency, Markazlashmaganlik, Ethereum, NFT