NFT (Non-Fungible Token, almashtirib bo’lmaydigan token) — blokcheynda saqlanadigan, muayyan raqamli yoki jismoniy aktivning noyob egaligini tasdiqlovchi yozuv. Bitcoin kabi kriptovalyutalardan farqli o’laroq, har bir NFT boshqasidan farqli, o’ziga xos identifikatorga ega.
Non-fungible tushunchasi
“Fungible” (almashtiriladigan) atamasi iqtisodiyotda bir birlikning boshqa bir xil birlik bilan farqsiz almashtirilishi mumkinligini anglatadi — masalan, bitta dollar boshqa dollar bilan teng qiymatga ega. NFT esa aksincha, “noyob” hisoblanadi — har bir token o’ziga xos, boshqasi bilan to’liq teng almashtirib bo’lmaydigan xususiyatga ega.
ERC-721 standarti
NFT’larning aksariyati Ethereum tarmog’idagi ERC-721 texnik standarti asosida yaratiladi, u smart kontraktlarga har bir tokenga noyob identifikator berish va uning egaligini kuzatib borish imkonini beradi. Keyinchalik ERC-1155 kabi qo’shimcha standartlar ham NFT va oddiy tokenlarni birgalikda boshqarish imkonini qo’shdi.
Raqamli san’at va kolleksiya buyumlaridagi qo’llanilishi
NFT’ning eng mashhur qo’llanilishi — raqamli san‘at asarlari, kolleksiya rasmlari va o’yin ichidagi predmetlarning egaligini tasdiqlash. Rassom yoki ijodkor o’z ishini NFT sifatida chop etib, uni sotishi mumkin, blokcheyn yozuvi esa asl muallif va egalik tarixini doimiy ravishda saqlaydi.
2021-yildagi portlash va keyingi tanazzul
2021-yilda NFT bozori misli ko’rilmagan darajada o’sib, ba’zi raqamli san‘at asarlari millionlab dollarga sotilgan. Biroq 2022-yildan boshlab bozor keskin sovib, ko’plab NFT’larning qiymati o’z cho’qqisidan sezilarli darajada pasaydi, bu esa bozorning katta qismi spekulyativ xarakterga ega bo’lganini ko’rsatdi.
Tanqidlar va real qo’llanilish holatlari
NFT ko’p tanqidlarga uchragan — jumladan atrof-muhitga ta’siri (ayniqsa Proof of Work davrida), spekulyatsiya va firibgarlik holatlari haqida. Shu bilan birga, NFT texnologiyasi konsert chiptalarini tasdiqlash, ko’chmas mulk egaligini yozish va o’yin ichidagi aktivlarni haqiqiy egalik qilish kabi amaliy sohalarda ham sinovdan o’tkazilmoqda.
Bog’liq tushunchalar
Ethereum, Blockchain, Smart contract, Cryptocurrency, Raqamli egalik, Web3