IMEI — mobil cellular qurilmani tarmoqda identifikatsiya qilish uchun ishlatiladigan raqam. To‘liq nomi International Mobile Equipment Identity. IMEI subscription yoki SIM egasini emas, radio modemga ega qurilma equipment identity’sini ifodalaydi.
Dual SIM yoki bir nechta modem capability’siga ega telefon bir nechta IMEIga ega bo‘lishi mumkin.
Tuzilishi
IMEI odatda o‘n besh raqamli formatda uchraydi.
Uning qismlari:
- Type Allocation Code;
- serialga oid qism;
- check digit.
Aniq taqsimot standard va issuance qoidalariga bog‘liq.
TAC
Type Allocation Code qurilma model yoki equipment turiga tegishli prefix.
U vakolatli tizim orqali ajratiladi.
TAC marketing model nomini har doim bir ma’noda aniqlamasligi mumkin.
Bir product variantlari boshqa TACga ega bo‘lishi ehtimoli bor.
Check digit
Oxirgi raqam typing xatosini aniqlashga yordam beradigan checksum bo‘lishi mumkin.
U identity security’sini ta’minlamaydi.
To‘g‘ri checksumli soxta raqam yaratish mumkin.
Network identity validationni faqat check digitga tayanmaydi.
IMEI va IMSI
IMEI qurilmani, IMSI abonent subscriptionini aniqlaydi.
Misol:
IMEI → telefon/modem
IMSI → SIM/abonent
SIM boshqa telefonga ko‘chsa IMSI o‘sha qoladi, IMEI o‘zgaradi.
Network ikkisini birga kuzatishi mumkin.
IMEI va telefon raqami
Telefon raqami operatordagi subscriptionga bog‘langan dialable identifier.
IMEI qurilma hardware identity.
Bir telefonda SIM almashtirilsa number o‘zgaradi, IMEI odatda o‘zgarmaydi.
Bir number yangi telefonga o‘tsa IMEI o‘zgaradi.
Qayerda saqlanadi
IMEI modem firmware yoki secure device configurationda saqlanishi mumkin.
Qurilma qutisi va setting ekranida ham ko‘rsatiladi.
Software API orqali access platforma permissionlari bilan cheklangan.
Applicationga IMEI ko‘pincha kerak emas.
Tarmoqda uzatilishi
Qurilma cellular networkga ulanishda equipment identity’ni tarmoqqa taqdim etishi mumkin.
Operator device turini, blacklist holatini va fraud signalini tekshiradi.
IMEI internet serverga har HTTP requestda avtomatik yuborilmaydi.
EIR
Equipment Identity Register equipment identity holatini saqlash uchun ishlatilishi mumkin.
Ro‘yxatlar:
- white;
- grey;
- black
kabi kategoriyalarga bo‘linishi mumkin.
Implementation operator va milliy regulationga bog‘liq.
Blacklist
O‘g‘irlangan yoki noqonuniy deb belgilangan qurilma IMEI bo‘yicha cellular service’dan bloklanishi mumkin.
Blacklist operatorlar orasida almashilishi ehtimoli bor.
Bu qurilmadagi Wi‑Fi yoki offline funksiyani avtomatik o‘chirmaydi.
Qonuniy owner xato blokni operator orqali hal qiladi.
Klonlash
Attacker boshqa qurilmaning IMEI qiymatini noqonuniy nusxalashga urinishi mumkin.
Natijada bir identity bir nechta device’da ko‘rinadi.
Bu fraud detection va qonuniy ownerga muammo yaratadi.
IMEIni o‘zgartirish ko‘p yurisdiksiyada taqiqlangan bo‘lishi mumkin.
Device registration
Ayrim mamlakatlarda import qilingan telefon IMEI bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkaziladi.
Maqsad noqonuniy import, o‘g‘irlangan device va soliq nazoratiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Jarayon va to‘lov mamlakat qoidalariga bog‘liq.
IMEI mavjudligi avtomatik qonuniy registration degani emas.
Dual SIM
Dual SIM telefon ikki radio identityga ega bo‘lishi mumkin.
Har SIM slot yoki modem profile uchun alohida IMEI ishlatiladi.
Qutida IMEI1 va IMEI2 ko‘rsatilishi mumkin.
eSIM ishlatilishi ham ikkinchi IMEI bilan bog‘lanishi ehtimoli bor.
Android access
Zamonaviy Android versionlari persistent hardware identifierlarga accessni cheklaydi.
Oddiy third-party application IMEI olish uchun yetarli permissionga ega bo‘lmasligi mumkin.
Device owner, carrier yoki system app uchun maxsus imkoniyatlar mavjud.
Analytics uchun application-scoped ID ishlatiladi.
iOS access
Oddiy iOS application IMEIga public API orqali murojaat qila olmaydi.
Platforma privacy sabab hardware identifierlarni cheklaydi.
Vendor identifier yoki advertising identifier ham boshqa maqsad va policyga ega.
Private API ishlatish store rad etilishiga olib kelishi mumkin.
Privacy
IMEI uzoq muddatli persistent identifier bo‘lgani sabab tracking uchun sensitive.
Uni:
- analytics;
- reklama;
- fingerprinting;
- oddiy account ID
sifatida ishlatish cheklanadi.
Server logida saqlansa encryption, access va retention talab qilinadi.
Security chegarasi
IMEI secret emas.
Quti, setting yoki operator recordida ko‘rinishi mumkin.
Uni bilish device egasi ekanini isbotlamaydi.
Authentication uchun password, cryptographic key yoki account verification kerak.
Repair
Mainboard yoki modem almashtirilganda equipment identity masalasi yuzaga kelishi mumkin.
Vakolatli servis qonuniy provisioning jarayoniga amal qiladi.
IMEI’ni qo‘lda tasodifiy yozish network va regulation muammosi yaratadi.
Inventory
Tashkilot device inventory’sida IMEI saqlashi mumkin.
U asset serial, user assignment va enrollment bilan bog‘lanadi.
IMEI yagona asset key sifatida yetarli bo‘lmasligi mumkin, chunki dual modem va repair holatlari mavjud.
IMEISV
IMEI Software Version bilan kengaytirilgan representation ayrim network jarayonlarida uchrashi mumkin. U equipment identity bilan software versionga oid qismini birlashtiradi. Oddiy consumer interfeys ko‘pincha faqat IMEI ko‘rsatadi.
Device attestation
IMEI mavjudligi qurilmaning software holatini isbotlamaydi. Root, bootloader yoki application integrity uchun hardware-backed attestationga o‘xshash alohida mexanizm kerak. IMEI faqat identity signali.
Fraud tahlili
Bir IMEI qisqa vaqtda ko‘p uzoq joyda yoki juda ko‘p IMSI bilan ko‘rinsa anomal signal bo‘lishi mumkin. Repair, test lab va dual-SIM qonuniy holatlar false positive yaratadi.
E-commerce
Second-hand telefon sotib olishda blacklist va registration holati tekshiriladi. Public servicega IMEI yuborishda manbaning ishonchliligi va privacy hisobga olinadi.
Bog‘liq tushunchalar
International Mobile Equipment Identity, IMEI, TAC, IMSI, SIM, Equipment Identity Register, Blacklist, Mobile device, Cellular network, Device identifier