SSD

SSD — ma’lumotlarni doimiy saqlash uchun ishlatiladigan xotira qurilmasi. SSD inglizcha Solid State Drive so‘zlarining qisqartmasi bo‘lib, unda ma’lumotlar mexanik disk emas, balki elektron xotira chiplarida saqlanadi.

SSD kompyuter, noutbuk, server va boshqa qurilmalarda operatsion tizim, dasturlar, hujjatlar, rasmlar, videolar va boshqa fayllarni saqlash uchun ishlatiladi.

Vazifasi

SSD’ning asosiy vazifasi — ma’lumotlarni uzoq muddat saqlash va kerakli vaqtda tez o‘qib berish.

SSD quyidagi ma’lumotlarni saqlaydi:

• operatsion tizim fayllari;
• dasturlar;
• foydalanuvchi hujjatlari;
• rasm va videolar;
• loyiha fayllari;
• database fayllari;
• server konfiguratsiyalari;
• log fayllar.

Kompyuter o‘chirilganda RAM’dagi ma’lumotlar yo‘qoladi, lekin SSD’dagi ma’lumotlar saqlanib qoladi.

SSD qanday ishlaydi?

SSD ichida harakatlanuvchi mexanik qismlar bo‘lmaydi. Ma’lumotlar NAND flash xotira chiplarida saqlanadi. Shu sababli SSD an’anaviy HDD’ga qaraganda tezroq, jimroq va zarbaga chidamliroq ishlaydi.

Foydalanuvchi fayl ochganda, operatsion tizim SSD’dan kerakli ma’lumotni o‘qiydi va RAM’ga yuklaydi. Keyin CPU shu ma’lumotlar bilan ishlaydi.

Masalan, kompyuter yoqilganda operatsion tizim fayllari SSD’dan o‘qiladi. SSD tez bo‘lsa, tizim ham tezroq yuklanadi.

SSD va HDD farqi

SSD va HDD ikkalasi ham doimiy xotira qurilmasi, lekin ularning ishlash usuli farq qiladi.

• SSD ma’lumotlarni elektron chiplarda saqlaydi;
• HDD ma’lumotlarni aylanuvchi magnit plastinalarda saqlaydi;
• SSD tezroq ishlaydi;
• HDD odatda arzonroq va katta hajmda bo‘ladi;
• SSD ichida harakatlanuvchi mexanik qism yo‘q;
• HDD mexanik qismlarga ega bo‘lgani uchun sekinroq va shovqinliroq bo‘lishi mumkin.

Kompyuterda operatsion tizim va asosiy dasturlar SSD’da bo‘lsa, umumiy ishlash tezligi sezilarli oshadi.

SSD turlari

SSD’lar ulanish turi va shakliga qarab bir nechta turga bo‘linadi.

• SATA SSD — keng tarqalgan SSD turi. HDD o‘rniga o‘rnatilishi mumkin, lekin tezligi NVMe SSD’dan pastroq.
• NVMe SSD — PCIe interfeysi orqali ishlaydigan tezkor SSD turi. Zamonaviy kompyuter va serverlarda ko‘p ishlatiladi.
• M.2 SSD — kichik plata ko‘rinishidagi SSD shakli. U SATA yoki NVMe texnologiyasida bo‘lishi mumkin.
• External SSD — USB yoki Thunderbolt orqali ulanadigan tashqi SSD.

M.2 SSD har doim NVMe degani emas. Ayrim M.2 SSD’lar SATA asosida ham ishlaydi.

SSD hajmi

SSD hajmi foydalanuvchi qancha ma’lumot saqlay olishini bildiradi.

Keng tarqalgan SSD hajmlari:

• 128 GB — oddiy tizim va yengil foydalanish uchun;
• 256 GB — operatsion tizim va asosiy dasturlar uchun;
• 512 GB — kundalik foydalanish va dasturlash uchun;
• 1 TB — katta loyihalar, media fayllar va ko‘p dasturlar uchun;
• 2 TB va undan yuqori — professional ishlar, video montaj, server va katta ma’lumotlar uchun.

SSD hajmi qancha katta bo‘lsa, ko‘proq fayl va dasturlarni saqlash mumkin bo‘ladi.

O‘qish va yozish tezligi

SSD tezligi odatda o‘qish va yozish ko‘rsatkichlari bilan baholanadi.

• O‘qish tezligi — SSD’dan ma’lumotni olish tezligi;
• Yozish tezligi — SSD’ga ma’lumot yozish tezligi.

O‘qish tezligi tizim yuklanishi, dastur ochilishi va fayl o‘qilishi jarayonlariga ta’sir qiladi. Yozish tezligi esa fayl nusxalash, video eksport qilish, backup yaratish va database yozuvlarida muhim bo‘ladi.

NVMe SSD’lar SATA SSD’larga qaraganda ancha yuqori tezlikka ega bo‘lishi mumkin.

SSD va operatsion tizim

Operatsion tizim SSD’da joylashgan bo‘lsa, kompyuter tezroq ishlaydi. Tizim yuklanishi, dastur ochilishi va fayl qidirish jarayonlari HDD’ga qaraganda ancha tez bajariladi.

SSD operatsion tizim bilan quyidagi jarayonlarda ishlaydi:

• boot jarayoni;
• dasturlarni ishga tushirish;
• fayl tizimi bilan ishlash;
• virtual memory;
• vaqtinchalik fayllar;
• yangilanishlarni o‘rnatish.

Operatsion tizim SSD’dan samarali foydalanish uchun fayl tizimi va disk boshqaruvi orqali ma’lumotlarni tartibga soladi.

Serverlarda SSD

Serverlarda SSD web ilovalar, database, cache, fayl saqlash va log yozish jarayonlarida ishlatiladi. Ayniqsa database serverlarda SSD tezligi muhim rol o‘ynaydi.

Serverlarda SSD quyidagi vazifalarda qo‘llanadi:

• database fayllarini saqlash;
• web sayt fayllarini saqlash;
• foydalanuvchi yuklagan media fayllarni saqlash;
• log fayllarni yozish;
• backup fayllarni saqlash;
• virtual mashina disklarini yuritish.

Ko‘p o‘qish va yozish amallari bo‘ladigan tizimlarda SSD server javob berish tezligiga ta’sir qiladi.

SSD resursi

SSD’lar ma’lum yozish resursiga ega. Bu ko‘pincha TBW ko‘rsatkichi bilan ifodalanadi. TBW — SSD butun ishlash davrida taxminan qancha terabayt ma’lumot yozishga mo‘ljallanganini bildiradi.

SSD resursiga ta’sir qiladigan omillar:

• ko‘p hajmda yozish amallari;
• database yuklamasi;
• log fayllarning tez-tez yozilishi;
• video montaj va eksport;
• cache fayllar;
• virtual mashinalar.

Zamonaviy SSD’lar oddiy foydalanuvchi va ko‘plab server vazifalari uchun yetarli darajada chidamli bo‘ladi.

Dasturlashdagi o‘rni

Dasturlashda SSD loyiha fayllari, paketlar, virtual environment, container image, database dump va build fayllarni saqlashda ishlatiladi.

SSD dasturchi ish jarayonida quyidagi holatlarga ta’sir qiladi:

• loyiha tez ochilishi;
• paketlar tez o‘rnatilishi;
• build jarayoni;
• Docker image va containerlar bilan ishlash;
• lokal database ishlashi;
• katta fayllarni qidirish;
• IDE indeksatsiyasi.

Katta loyihalarda SSD sekin bo‘lsa, kod muharriri, build jarayoni va lokal server ishlashi sekinlashishi mumkin.

Bog‘liq tushunchalar

Kompyuter, RAM, CPU, Fayl tizimi, Operatsion tizim, Server, Database, Backup, NVMe, HDD