LUN — Logical Unit Number, ya’ni SCSI tizimida target taqdim etadigan mantiqiy saqlash qurilmasini aniqlovchi raqamdir. Amaliy SAN muhitida “LUN” so‘zi ko‘pincha serverga block device sifatida berilgan mantiqiy diskning o‘zi ma’nosida ishlatiladi. U fizik disk bilan aynan bir xil bo‘lishi shart emas.
Tashkil etilishi
Storage array bir nechta disk, SSD yoki storage pool sig‘imidan mantiqiy hajm ajratadi. Controller shu hajmni ma’lum target port orqali LUN identifikatori bilan chiqaradi. Hostdagi initiator targetni topib, tegishli LUNni operatsion tizim disk qurilmasi sifatida ro‘yxatga oladi.
Bir array ichida LUN raqami target kontekstida noyob bo‘ladi. Turli targetlarda bir xil raqam uchrashi mumkin. SCSI inquiry qurilma vendor, model va barqaror identifierini beradi; operatsion tizim diskni faqat o‘zgarishi mumkin bo‘lgan device nomi bilan emas, WWID kabi identifikator bilan bog‘laydi.
Provisioning
Thick provisioningda LUN uchun fizik sig‘im oldindan ajratiladi. Thin provisioningda mantiqiy hajm katta ko‘rinsa-da, fizik bloklar yozuv kelgan sari beriladi. Thin model sig‘imdan samarali foydalanadi, biroq umumiy pool to‘lib qolsa yozuvlar muvaffaqiyatsiz bo‘lishi mumkin. Oversubscription monitoring va qat’iy alert talab qiladi.
LUNni kattalashtirgach host yangi hajmni rescan qiladi, so‘ng partition, volume manager yoki filesystem alohida kengaytiriladi. Kichraytirish xavfliroq: avval filesystem va yuqori qatlamdagi ma’lumot yangi chegaraga moslashtirilmasa data yo‘qoladi.
Kirishni boshqarish
LUN masking qaysi initiator yoki host group qaysi LUNni ko‘rishini belgilaydi. Fibre Channel zoning yoki iSCSI network ACL ulanish qatlamini, masking esa storage qatlamini cheklaydi. Har ikki nazorat least privilege asosida ishlatiladi.
Oddiy filesystem yozilgan bitta LUNni bir nechta mustaqil serverga read-write berish mumkin emas. Hostlar cache va metadata’ni muvofiqlashtirmasa filesystem buziladi. Umumiy yozuv uchun cluster filesystem, distributed lock manager yoki ilovaga xos shared-disk mexanizmi talab qilinadi.
Mavjudlik va unumdorlik
Multipath bir LUNga bir nechta fizik yo‘l orqali kiradi. MPIO yo‘llarni bitta mantiqiy disk ostida birlashtirib, failover va ba’zan load balancing beradi. Path policy array’ning active-active yoki active-passive arxitekturasiga moslanadi.
LUN unumdorligi faqat ajratilgan gigabaytga bog‘liq emas. Storage pooldagi boshqa yuk, RAID, cache, queue depth, controller port va tarmoq latency’si IOPS hamda javob vaqtiga ta’sir qiladi. Qo‘shni LUNlar bir xil backend resursini bo‘lishishi mumkin.
Snapshot va boshqaruv
Array snapshot LUN bloklarining ma’lum vaqtdagi ko‘rinishini saqlaydi. Crash-consistent snapshot quvvat birdan uzilgandagi disk holatiga o‘xshaydi; application-consistent nusxa uchun database yoki filesystem yozuvlari oldindan flush va quiesce qilinadi. Snapshot alohida failure domaindagi backup o‘rnini bosmaydi.
LUNni o‘chirishdan oldin host I/O to‘xtatadi, filesystemni unmount qiladi, multipath xaritasini chiqaradi va maskingni olib tashlaydi. Aks holda stale device yoki yozuv xatosi yuz beradi. Har o‘zgarish LUN identifier, host, pool va maqsad bilan inventarda qayd etiladi.
SCSI reservation
Cluster yoki failover tizimida bir nechta host LUNni ko‘rsa, qaysi host yozishi SCSI Persistent Reservations orqali muvofiqlashtirilishi mumkin. Host registration key oladi, reservation turi esa boshqa initiatorning o‘qish yoki yozish huquqini belgilaydi. Node ishdan chiqqanda cluster eski reservationni tekshirilgan tartibda olib, yangi ownerga beradi. Reservation filesystem locking o‘rnini bosmaydi; u storage darajasida noto‘g‘ri host yozuvini to‘sadi. LUN clone yoki disaster recovery failoverida eski reservation va host identifierlar tiklash rejasida hisobga olinadi.
Bog‘liq tushunchalar
SCSI, SAN, iSCSI, Fibre Channel, LUN masking, Multipathing