Metaverse (metavselenna) — foydalanuvchilar avatar orqali o’zaro ta’sirlashadigan, doimiy mavjud bo’lgan va ulashiladigan virtual makon kontseptsiyasi. Atama so’nggi yillarda, ayniqsa Meta (avvalgi Facebook) kompaniyasining qayta nomlanishidan so’ng, keng jamoatchilik e’tiborini tortdi.
Atama kelib chiqishi
“Metaverse” so’zi birinchi marta 1992-yilda yozuvchi Nil Stivenson tomonidan “Snow Crash” ilmiy-fantastik romanida qo’llanilgan, unda personajlar o’zlarining avatarlar orqali kirishi mumkin bo’lgan katta virtual dunyo tasvirlangan. Bu adabiy tushuncha keyinchalik haqiqiy texnologik loyihalar uchun ilhom manbaiga aylandi.
Doimiy va ulashiladigan virtual makon g’oyasi
Metaverse kontseptsiyasining muhim jihati — u bitta o’yin yoki dastur bilan chegaralanmagan, doimiy mavjud bo’lgan va ko’plab turli xizmatlarni birlashtiruvchi yagona (yoki o’zaro bog’langan) virtual makon bo’lishi kerakligi. Foydalanuvchi u yerga kirib, boshqalar bilan real vaqtda muloqot qilishi, tovar sotib olishi yoki tadbirlarda ishtirok etishi mumkin bo’lishi kutiladi.
Meta kompaniyasining qayta nomlanishi
2021-yil oxirida Facebook kompaniyasi o’z nomini “Meta”ga o’zgartirdi va metavselenna yaratishni o’zining asosiy strategik yo’nalishi deb e’lon qildi. Bu qaror “metaverse” so’zini keng jamoatchilik lug’atiga olib kirdi va texnologiya sohasida ushbu tushunchaga bo’lgan qiziqishni keskin oshirdi.
Texnik talablari va cheklovlari
To’liq rivojlangan metavselennani amalga oshirish uchun ilg’or VR/AR uskunasi, yuqori tezlikdagi internet aloqasi va turli platformalar o’rtasida moslik (interoperability) kabi ko’plab texnik muammolarni hal qilish kerak — bu muammolarning aksariyati hozircha to’liq yechilmagan.
Real qo’llanilish va skeptitsizm
Metaverse atrofidagi dastlabki hayajondan so’ng, ko’plab tanqidchilar amaldagi metavselenna platformalarining foydalanuvchi sonlari va real iqtisodiy ta’siri kutilgan darajaga yetmaganini ta’kidlashmoqda. Shunga qaramay, ba’zi tor doiradagi qo’llanilishlar — masalan, korporativ jamoaviy uchrashuvlar yoki o’yin dunyolari — davom etmoqda.
Bog’liq tushunchalar
Virtual reality, Meta, Avatar, Virtual iqtisodiyot, NFT, Augmented reality