802.1Q — IEEE Ethernet standartlari doirasida VLAN identifikatsiyasi va bridged tarmoqdagi ustuvorlik ma’lumotini Ethernet kadriga qo‘shish mexanizmi. Odatda switch trunk linkida bir nechta VLAN trafikini bitta fizik ulanish orqali tashish uchun ishlatiladi. 802.1Q tag asl Ethernet header ichiga 4 baytli maydon qo‘shadi.
Tag tuzilishi
802.1Q tag ikki asosiy qismdan iborat:
- TPID — Tag Protocol Identifier, odatda
0x8100; - TCI — Tag Control Information, priority, DEI va VLAN IDni saqlaydi.
TCI ichida 3 bit PCP — Priority Code Point, 1 bit DEI — Drop Eligible Indicator va 12 bit VID mavjud. PCP 0–7 xizmat sinfini bildiradi. DEI congestion paytida tashlashga ko‘proq mos kadrni belgilashi mumkin. VID VLAN a’zoligini ko‘rsatadi.
12 bit 0–4095 qiymat beradi, ammo 0 va 4095 maxsus/rezerv ma’noga ega. Odatda 1–4094 VLAN ID sifatida ishlatiladi. VID 0 priority-tagged frame bo‘lib, VLAN a’zoligini port qoidasi bo‘yicha olishi mumkin.
Kadrga qo‘shilishi
Tag source MACdan keyin, original EtherType/Lengthdan oldin joylashadi. Kadr 4 baytga kattalashadi va Frame Check Sequence qayta hisoblanadi. Standart Ethernet qurilmalari tagged kadrning kattaroq o‘lchamini qo‘llashi kerak; bir nechta tag ishlatiladigan QinQ va MPLS kabi qo‘shimcha encapsulation MTUni hisoblashni talab qiladi.
Access port odatda hostdan untagged kadr qabul qilib, uni port VLANiga bog‘laydi. Boshqa switchga trunk orqali yuborganda tag qo‘shiladi. Qabul qiluvchi switch VID bo‘yicha forwarding contextni tanlaydi. Access portdan hostga chiqarishda tag odatda olib tashlanadi.
Native VLAN
Ko‘p vendor trunkida bitta native VLAN kadrlarini untagged yuborish imkoniyati bor. Ikki uchda native VLAN mos kelmasa, untagged trafik boshqa VLANga tushishi mumkin. Ba’zi platformalar native trafikni ham taglashni qo‘llaydi. Trunkning allowed VLAN ro‘yxati qaysi VIDlar uzatilishini cheklaydi.
802.1Q tag xavfsizlik autentifikatori emas. Foydalanuvchi yuborgan tag port policy bo‘yicha tekshiriladi. Access portda kutilmagan tagged kadrlar tashlanadi yoki aniq voice VLAN kabi holatda boshqariladi.
QoS va C-VLAN/S-VLAN
PCP Layer 2 QoS klassifikatsiyasi uchun ishlatiladi. Switch ingressda DSCP va PCP orasida mapping qilishi, queue tanlashi yoki egressda remark qilishi mumkin. PCP qiymatining mavjudligi trafikga avtomatik kafolat bermaydi; scheduler va congestion policy kerak.
Provider Bridgingda 0x88A8 TPID bilan S-tag va ichki C-tag ishlatilishi mumkin. QinQ mijoz VLANlarini provider service VLAN ichida tashiydi. Tag stackning qaysi qatlami qayta ishlanishi port roli va bridge konfiguratsiyasiga bog‘liq.
Diagnostika
Trunk muammosida port mode, native VLAN, allowed VLAN, VLANning lokal bazada mavjudligi va spanning-tree holati tekshiriladi. Packet capture NIC offload sabab hostda tagni ko‘rsatmasligi mumkin. Switch mirror porti tagni saqlash yoki olib tashlash xatti-harakatiga ega.
VLAN tag broadcast domenini ajratadi, routingni bajarmaydi. Turli VLANlar orasidagi aloqa router subinterface yoki SVI orqali Inter-VLAN routing bilan amalga oshadi.
VLAN IDni qayta yozish
Provider yoki data-center switch ingressdagi VIDni boshqa internal VIDga translate qilishi mumkin. Bu oddiy trunk forwardingdan farq qiladi: xizmat chegarasida tag push, pop yoki swap qoidasi ishlaydi. Diagnostikada kadrning har bosqichdagi tashqi va ichki tagi tekshiriladi. Bir xil mijoz VLAN IDlarini bitta provider tarmog‘ida ajratish uchun port va service context ham kerak.
Bog‘liq tushunchalar
VLAN, Trunk, Native VLAN, PCP, QinQ, Inter-VLAN routing