YouTube  Qo'shilish
Bosh sahifa Wiki Router

Router

Router — kompyuter tarmoqlarida ma’lumot paketlarini bir tarmoqdan boshqa tarmoqqa yo‘naltiradigan qurilma yoki dasturiy tizim. Router internetga ulanish, lokal tarmoqdagi qurilmalarni bog‘lash va trafikni kerakli manzilga yetkazish uchun ishlatiladi.

Uy sharoitida ishlatiladigan Wi-Fi qurilmasi ham router hisoblanadi. U telefon, noutbuk, kompyuter va boshqa qurilmalarni lokal tarmoqqa ulaydi hamda ularni internetga chiqaradi.

Vazifasi

Router tarmoqdagi ma’lumot oqimini boshqaradi va paketlarni kerakli yo‘nalishga yuboradi.

Router quyidagi vazifalarni bajaradi:

  • lokal tarmoqni internetga ulash;
  • qurilmalar o‘rtasida trafikni yo‘naltirish;
  • IP manzillar bilan ishlash;
  • NAT orqali ichki tarmoqni tashqi internetga bog‘lash;
  • Wi-Fi ulanishini ta’minlash;
  • firewall qoidalarini qo‘llash;
  • DHCP orqali qurilmalarga IP berish;
  • trafikni turli tarmoqlar orasida uzatish.

Masalan, foydalanuvchi telefonidan saytga kirganda, telefon so‘rovni routerga yuboradi. Router esa bu so‘rovni internet tomonga yo‘naltiradi.

Router qanday ishlaydi?

Router tarmoqdan kelgan paketni qabul qiladi va uning manzil IP’sini tekshiradi. Keyin routing jadvali asosida paketni qaysi tarmoq interfeysi orqali yuborish kerakligini aniqlaydi.

Oddiy jarayon:

  • qurilma internetga so‘rov yuboradi;
  • so‘rov avval routerga keladi;
  • router paketdagi manzil IP’ni tekshiradi;
  • NAT yoki routing qoidalari qo‘llanadi;
  • paket internet tomonga yuboriladi;
  • javob qaytganda router uni kerakli ichki qurilmaga uzatadi.

Router shu orqali lokal tarmoq va tashqi internet o‘rtasida vositachi bo‘lib ishlaydi.

Routing

Routing — tarmoq paketlarini kerakli manzilga yetkazish uchun yo‘l tanlash jarayoni. Router bu jarayonni routing jadvali asosida bajaradi.

Routing jadvalida quyidagi ma’lumotlar bo‘lishi mumkin:

Agar router paket qaysi tarmoqqa ketishini aniq bilmasa, odatda default route orqali paketni keyingi routerga yuboradi.

Lokal tarmoq va internet

Uy yoki ofis ichidagi qurilmalar odatda lokal tarmoqda ishlaydi. Bu tarmoq LAN deb ataladi.

Router LAN va internet o‘rtasida bog‘lovchi vazifasini bajaradi.

Masalan:

  • telefon routerga Wi-Fi orqali ulanadi;
  • kompyuter routerga Ethernet kabel orqali ulanadi;
  • router internet provayder tarmog‘iga ulanadi;
  • barcha qurilmalar router orqali internetdan foydalanadi.

Lokal tarmoq ichidagi qurilmalar bir-biri bilan ham router orqali aloqa qilishi mumkin.

IP manzil va router

Router IP manzillar bilan ishlaydi. Odatda routerda kamida ikkita tarmoq tomoni bo‘ladi:

  • LAN tomoni — ichki lokal tarmoq uchun;
  • WAN tomoni — internet provayder tomoni uchun.

Masalan, router ichki tarmoqda 192.168.1.1 manziliga ega bo‘lishi mumkin. Telefon yoki kompyuter esa 192.168.1.10, 192.168.1.11 kabi ichki IP oladi.

WAN tomonda esa router internet provayder bergan tashqi IP manzil orqali internetga ulanadi.

NAT

NAT — ichki tarmoqdagi qurilmalarni bitta tashqi IP manzil orqali internetga chiqarish mexanizmi. NAT inglizcha Network Address Translation so‘zlarining qisqartmasi.

NAT ishlashida:

  • ichki qurilmalar private IP manzillarga ega bo‘ladi;
  • router tashqi internetga public IP orqali chiqadi;
  • router ichki IP va portlarni tashqi ulanishlar bilan bog‘lab turadi;
  • javob qaytganda uni kerakli ichki qurilmaga uzatadi.

Masalan, uyda 5 ta qurilma bo‘lsa ham, ular internetda bitta umumiy public IP orqali ko‘rinishi mumkin.

DHCP

Ko‘p routerlarda DHCP server mavjud bo‘ladi. DHCP qurilmalarga avtomatik IP manzil beradi.

DHCP orqali qurilma quyidagi ma’lumotlarni olishi mumkin:

Masalan, telefon Wi-Fi’ga ulanganda router unga avtomatik IP manzil ajratadi. Foydalanuvchi IP’ni qo‘lda yozishi shart bo‘lmaydi.

Wi-Fi router

Wi-Fi router simsiz ulanish orqali qurilmalarni tarmoqqa ulaydi. U radio signal orqali telefon, noutbuk, planshet va boshqa qurilmalar bilan aloqa qiladi.

Wi-Fi routerlarda odatda quyidagi imkoniyatlar bo‘ladi:

  • 2.4 GHz va 5 GHz tarmoqlar;
  • Wi-Fi parol;
  • guest network;
  • MAC filtering;
  • channel tanlash;
  • signal kuchi boshqaruvi;
  • WPA/WPA2/WPA3 xavfsizlik rejimlari.

Wi-Fi router internetni simsiz tarqatadi, lekin uning asosiy vazifasi baribir tarmoq trafikini yo‘naltirish hisoblanadi.

Router va modem farqi

Router va modem ko‘pincha bir qurilma ichida bo‘ladi, lekin ular texnik jihatdan turli vazifani bajaradi.

  • Modem — internet provayder tarmog‘iga ulanishni ta’minlaydi;
  • Router — lokal tarmoqdagi qurilmalarni bog‘laydi va trafikni yo‘naltiradi;
  • Modem tashqi internet signalini qabul qiladi;
  • Router shu internetni ichki qurilmalarga taqsimlaydi.

Ayrim uy qurilmalarida modem, router, Wi-Fi access point va switch bitta korpus ichida bo‘ladi.

Router va switch farqi

Router va switch ham tarmoq qurilmalari, lekin ularning vazifasi farq qiladi.

  • Switch lokal tarmoq ichidagi qurilmalarni bog‘laydi;
  • Router turli tarmoqlar orasida trafikni yo‘naltiradi;
  • Switch odatda MAC address asosida ishlaydi;
  • Router IP manzillar asosida ishlaydi.

Masalan, ofisdagi kompyuterlar switch orqali bir LAN ichida ulanadi. Router esa shu LAN’ni internetga chiqaradi.

Firewall funksiyasi

Ko‘p routerlarda firewall funksiyasi mavjud. Firewall tarmoqqa kiruvchi va chiquvchi trafikni nazorat qiladi.

Router firewall orqali quyidagilarni boshqarishi mumkin:

  • kiruvchi ulanishlarni bloklash;
  • faqat kerakli portlarni ochish;
  • ichki tarmoqni tashqi hujumlardan himoyalash;
  • ma’lum IP manzillarni cheklash;
  • port forwarding qoidalarini nazorat qilish.

Uy routerlarida firewall odatda ichki tarmoqni internetdan keladigan keraksiz ulanishlardan himoya qiladi.

Port forwarding

Port forwarding — routerga kelgan tashqi so‘rovni ichki tarmoqdagi ma’lum qurilma va portga yo‘naltirish jarayoni.

Masalan, ichki tarmoqdagi server 192.168.1.50:8000 da ishlayotgan bo‘lsa, router tashqi 8080-portga kelgan so‘rovlarni shu serverga yuborishi mumkin.

Port forwarding quyidagi holatlarda ishlatiladi:

  • uy serverini internetga ochish;
  • IP kamera ulash;
  • game server yuritish;
  • remote desktop ishlatish;
  • lokal web ilovani tashqaridan ko‘rsatish.

Port forwarding NAT bilan bog‘liq ishlaydi.

Serverlarda router

Katta tarmoqlarda routerlar internet provayderlar, data centerlar, korporativ tarmoqlar va cloud infratuzilmalarda ishlatiladi.

Server muhitida routerlar quyidagi vazifalarni bajarishi mumkin:

  • subnetlar orasida trafik yo‘naltirish;
  • data center tarmoqlarini bog‘lash;
  • VPN tarmoqlarni ulash;
  • firewall va access control qoidalarini qo‘llash;
  • load balancing bilan birga ishlash;
  • private va public tarmoqlarni ajratish.

Cloud platformalarda router vazifasini ko‘pincha virtual network, gateway yoki routing table xizmatlari bajaradi.

Bog‘liq tushunchalar

IP, DNS, LAN, WAN, NAT, DHCP, Firewall, Port, VPN, Switch, Modem, Wi-Fi