Bandwidth — aloqa kanali ma’lum vaqt ichida nazariy yoki amaliy tarzda uzata oladigan ma’lumot miqdori. Kompyuter tarmoqlarida u odatda bit soniya birligida, masalan Mbit/s yoki Gbit/s bilan ifodalanadi. Bandwidth kanal sig‘imini bildiradi; u paketning manzildan manzilga yetib borish vaqti bo‘lgan latency bilan bir tushuncha emas.
Sig‘im va foydali tezlik
Nominal 1 Gbit/s Ethernet link foydalanuvchi faylini aynan 1 Gbit/s tezlikda uzatmaydi. Ethernet frame, IP va TCP headerlari, inter-frame gap, tasdiqlar hamda retransmission kanal vaqtini egallaydi. Ilova ko‘rgan foydali tezlik throughput yoki goodput deb yuritiladi.
| O‘lchov | Mazmuni |
|---|---|
| Bandwidth | Kanalning belgilangan yoki maksimal sig‘imi |
| Throughput | Amalda uzatilgan barcha trafik tezligi |
| Goodput | Ilovaga yetgan foydali payload tezligi |
| Latency | Yetkazish uchun ketgan vaqt |
Byte va bitni aralashtirish keng tarqalgan xato. 100 Mbit/s nazariy jihatdan 12,5 MB/s ga teng, chunki bir byte sakkiz bit. Protokol overhead’i sabab real fayl tezligi bundan past bo‘ladi.
Tor bo‘g‘in
End-to-end yo‘lda eng past sig‘imli yoki eng ko‘p band bo‘lgan qism bottleneck bo‘ladi. Kompyuterning 10 Gbit/s adapteri internet provayder liniyasi 100 Mbit/s bo‘lsa tashqi yuklashni tezlashtirmaydi. Wi‑Fi radio muhiti, switch uplink, WAN, server NIC’i va storage alohida tor bo‘g‘in bo‘lishi mumkin.
Bir link sig‘imi ko‘plab oqimlar o‘rtasida bo‘linadi. 1 Gbit/s uplinkka ulangan yigirma host bir vaqtda katta fayl uzatsa, har biri butun sig‘imni olmaydi. Queue scheduler va congestion-control algoritmi ulushlarning qanday taqsimlanishiga ta’sir qiladi.
Bandwidth-delay product
Yuqori bandwidth va katta round-trip time bo‘lgan yo‘lda ko‘p ma’lumot bir vaqtda “parvozda” turishi kerak. Bandwidth-delay product bandwidth × RTT orqali topiladi. 1 Gbit/s kanal va 100 ms RTT uchun taxminan 12,5 MB tasdiqlanmagan ma’lumot zarur. TCP window bundan kichik bo‘lsa kanal to‘liq band bo‘lmaydi.
Shu sababli faqat linkni tezlashtirish uzoq masofali uzatishni avtomatik yaxshilamaydi. Receive window scaling, congestion window, packet loss va serverning yuborish qobiliyati ham hisobga olinadi.
O‘lchash
Interface counterlari ma’lum intervaldagi byte farqini ko‘rsatadi. SNMP, streaming telemetry yoki operatsion tizim statistikasi inbound va outbound trafikni alohida o‘lchaydi. iperf kabi faol test vositasi nazoratli TCP yoki UDP oqimi yaratadi; u production ilovaning natijasini aynan takrorlamasligi mumkin.
O‘rtacha qiymat qisqa burstlarni yashiradi. Bir daqiqalik 30% utilization ichida yuz millisekundlik link saturation va queue overflow bo‘lishi mumkin. Percentile, qisqa interval va packet drop counterlari bilan birga qarash to‘liqroq tasvir beradi.
Trafik boshqaruvi
Shaping trafikni belgilangan tezlikda navbatdan chiqarib, burstni tekislaydi. Policing limitdan ortiq paketni tashlaydi yoki qayta belgilaydi. QoS real-time ovoz kabi kechikishga sezgir trafikni katta backup oqimidan oldin xizmatlantirishi mumkin, ammo mavjud bo‘lmagan sig‘imni yaratmaydi.
Capacity planning odatdagi o‘rtachaga emas, peak, o‘sish, redundancy holati va ruxsat etilgan utilizationga asoslanadi. Ikki linkdan biri uzilganda qolgan link barcha trafikni ko‘tara olishi kerak bo‘lsa, normal paytdagi 50% yuk allaqachon muhim chegara bo‘lishi mumkin.
Simsiz tarmoq xususiyati
Wi‑Fi’da ko‘rsatilgan PHY rate foydali bandwidth emas. Qurilmalar umumiy radio vaqtini bo‘lishadi, frame qayta uzatiladi, signal sifati modulation darajasini o‘zgartiradi. Half-duplex muhitda bir access point bilan bog‘langan sekin mijoz ham ko‘proq airtime egallab, boshqalarning throughput’ini pasaytiradi.
Bog‘liq tushunchalar
Throughput, Goodput, Latency, Jitter, Bottleneck, Quality of Service, Congestion control