SNMP

SNMP — router, switch, server, printer, access point va boshqa qurilmalarni kuzatish hamda ayrim parametrlarini boshqarish uchun ishlatiladigan protokol. Uning to‘liq nomi Simple Network Management Protocol hisoblanadi.

SNMP monitoring tizimiga qurilmaning holati, interfeys trafigi, xatolar, CPU yuklanishi, xotira sarfi, harorat va boshqa ko‘rsatkichlarni standart usulda olish imkonini beradi.

Protokol nomidagi “Simple” so‘zi butun monitoring tizimi oddiy degani emas. MIB daraxti, vendor OIDlari, counter turlari va xavfsizlik sozlamalari katta infratuzilmada ancha murakkab bo‘lishi mumkin.

SNMP arxitekturasi

SNMP tizimida uchta asosiy qism mavjud.

Manager

SNMP manager qurilmalardan ma’lumot so‘raydigan monitoring yoki boshqaruv dasturi.

Manager quyidagi vazifalarni bajaradi:

• OID qiymatlarini polling qilish;
• olingan qiymatlarni saqlash;
• grafik va hisobot yaratish;
• threshold asosida ogohlantirish;
• trap va inform xabarlarini qabul qilish;
• ayrim parametrlarni SET orqali o‘zgartirish.

Agent

SNMP agent boshqariladigan qurilmada ishlaydi. U mahalliy operatsion tizim, driver yoki firmwaredan statistikani oladi va manager so‘roviga SNMP formatida javob beradi.

Agent router firmware ichida, server daemonida, printerda yoki maxsus monitoring exporterida bo‘lishi mumkin.

Managed device

Monitoring qilinayotgan qurilma managed device hisoblanadi. U agent orqali o‘zidagi obyektlarni taqdim etadi.

MIB

MIB — boshqariladigan obyektlarning ierarxik tavsifi. Uning to‘liq nomi Management Information Base.

MIB oddiy ma’lumotlar bazasi fayli emas. U obyektlarning:

• nomi;
• OID qiymati;
• ma’lumot turi;
• o‘qish yoki yozish ruxsati;
• ma’nosi;
• birliklari;
• holati

haqida tavsif beradi.

Standart MIBlar turli ishlab chiqaruvchi qurilmalarida umumiy ko‘rsatkichlarni bir xil usulda olishga yordam beradi. Vendor MIBlar esa qurilmaga xos sensor va funksiyalarni qo‘shadi.

OID

OID — MIB daraxtidagi obyektni aniqlaydigan raqamli identifikator.

Misol:

1.3.6.1.2.1.1.5.0

Ushbu OID standart sysName obyektiga mos kelishi mumkin.

OID daraxti yuqoridan pastga bo‘linadi:

• ISO;
• organization;
• internet;
• management;
• MIB-2;
• system;
• aniq obyekt.

MIB fayli raqamli OIDni tushunarli nomga aylantiradi. Monitoring vositasi MIBsiz ham raqamli OID bilan ishlashi mumkin.

Scalar va table

SNMP obyektlari ikki keng ko‘rinishda uchraydi.

Scalar

Bitta qiymatni ifodalaydi. Masalan, qurilma nomi yoki uptime. Scalar OID ko‘pincha .0 bilan tugaydi.

Table

Bir nechta qator va ustundan iborat ma’lumot. Masalan, tarmoq interfeyslari jadvali.

Interfeys jadvalida quyidagi qiymatlar bo‘lishi mumkin:

• interface index;
• interface nomi;
• turi;
• tezligi;
• administrativ holati;
• operatsion holati;
• kiruvchi va chiquvchi baytlar;
• xatolar;
• discardlar.

Jadval qatorlari index orqali ajratiladi.

SNMP amallari

Amal	Vazifasi
GET	Bitta yoki bir nechta OID qiymatini o‘qish
GETNEXT	Daraxtdagi keyingi OIDni olish
GETBULK	Ko‘p obyektni samarali olish
SET	Obyekt qiymatini o‘zgartirish
RESPONSE	Agentning so‘rovga javobi
TRAP	Agentdan managerga tasdiqsiz voqea xabari
INFORM	Tasdiq talab qiladigan voqea xabari
REPORT	SNMPv3dagi ayrim protokol holatlari haqida xabar

GETNEXT MIB daraxti bo‘ylab yurishga yordam beradi. GETBULK ko‘p qatorli jadvallarni kamroq paket bilan olish uchun SNMPv2da qo‘shilgan.

Polling

Monitoring server qurilmadan ma’lumotni davriy so‘rashi polling deb ataladi.

Masalan, har 60 soniyada interfeys counterlari olinadi. Ikki o‘lchov orasidagi farq va vaqt asosida trafik tezligi hisoblanadi.

Tezlik = (yangi counter - eski counter) / vaqt

Counter baytlarda bo‘lsa, bit/s olish uchun natija 8 ga ko‘paytiriladi.

Polling intervali juda qisqa bo‘lsa:

• qurilma CPU yuklanadi;
• tarmoqda ortiqcha SNMP trafik paydo bo‘ladi;
• monitoring serverda yozuvlar soni oshadi.

Juda uzun interval esa qisqa davom etgan muammoni yashirishi mumkin.

Counterlar

SNMP counterlar doimiy oshib boruvchi qiymatlar bo‘lishi mumkin.

Asosiy turlar:

• Counter32;
• Counter64;
• Gauge;
• TimeTicks;
• Integer;
• Octet String;
• IP Address;
• Opaque.

Yuqori tezlikli interfeysda 32 bitli byte counter tez aylanib, nolga qaytishi mumkin. Counter64 katta qiymatlarda ancha uzoq ishlaydi.

Monitoring tizimi quyidagilarni hisobga oladi:

• counter rollover;
• qurilma reboot bo‘lishi;
• interface index o‘zgarishi;
• counter reset;
• polling oralig‘i.

Trap

Trap agentdan managerga voqea yuz berganda yuboriladigan asinxron xabar.

Misollar:

• interface down;
• qurilma qayta ishga tushdi;
• quvvat manbai ishlamay qoldi;
• harorat oshdi;
• autentifikatsiya xatosi;
• routing qo‘shniligi uzildi.

Trap tasdiq talab qilmaydi. UDP paket yo‘qolsa, manager voqeani olmasligi mumkin.

Shu sababli muhim holatlarda trap bilan birga polling ham ishlatiladi. Trap tez ogohlantiradi, polling esa haqiqiy holatni tekshiradi.

Inform

Inform trapga o‘xshash, lekin qabul qiluvchi manager javob bilan tasdiqlaydi. Tasdiq kelmasa, yuboruvchi qayta urinish mumkin.

Inform ishonchliroq, ammo agent yoki boshqa managerda qo‘shimcha holat va trafik talab qiladi.

SNMP portlari

SNMP odatda UDP transportidan foydalanadi.

• agent so‘rovlar uchun UDP 161-port;
• trap va inform qabul qiluvchi UDP 162-port.

TCP transporti ayrim standart va implementatsiyalarda mavjud bo‘lishi mumkin, lekin amaliy monitoringda UDP keng tarqalgan.

Firewall faqat kerakli manager manzillariga ruxsat berishi kerak. SNMP xizmatini umumiy internetga ochish xavfli.

SNMPv1

SNMPv1 dastlabki versiya hisoblanadi.

Xususiyatlari:

• GET, GETNEXT, SET va TRAP;
• community string;
• 32 bitli counterlar;
• sodda xato modeli;
• shifrlash yo‘q.

Community string tarmoq orqali ochiq shaklga yaqin uzatiladi. Uni parolga teng kuchli himoya deb bo‘lmaydi.

SNMPv2c

SNMPv2c quyidagi yaxshilanishlarni beradi:

• GETBULK;
• Counter64;
• yaxshilangan xato ishlovi;
• inform;
• samaraliroq jadval olish.

Biroq c varianti hali ham community stringga tayanadi va kuchli autentifikatsiya yoki shifrlash bermaydi.

SNMPv3

SNMPv3 xavfsizlik imkoniyatlarini kengaytiradi.

Asosiy darajalar:

Daraja	Xususiyati
noAuthNoPriv	Autentifikatsiya ham, shifrlash ham yo‘q
authNoPriv	Xabar autentifikatsiyalanadi, lekin shifrlanmaydi
authPriv	Autentifikatsiya va shifrlash mavjud

SNMPv3da foydalanuvchi, authentication protocol, privacy protocol va access policy sozlanadi.

USM modeli xabarni autentifikatsiya qilish va shifrlash uchun ishlatiladi. VACM esa foydalanuvchiga qaysi OID daraxtini ko‘rish yoki o‘zgartirish mumkinligini belgilaydi.

SET amali

SNMP faqat monitoring emas, boshqaruv uchun ham SET amaliga ega.

SET orqali nazariy jihatdan:

• interfeysni administrativ o‘chirish;
• qurilma nomini o‘zgartirish;
• konfiguratsiya qiymatini yozish;
• test amalini boshlash

mumkin.

Amaliy tarmoqda SET ko‘pincha cheklanadi. Noto‘g‘ri OID yoki avtomatlashtirish xatosi xizmatni uzishi mumkin. Monitoring uchun read-only kirish, boshqaruv uchun alohida himoyalangan hisob ishlatiladi.

SNMP va monitoring

SNMP quyidagi ko‘rsatkichlarda keng qo‘llanadi:

• interfeys bandwidth;
• packet error va discard;
• CPU va memory;
• fan va harorat;
• quvvat manbai;
• BGP yoki OSPF holati;
• printer toner darajasi;
• UPS batareyasi;
• storage hajmi;
• sensorlar.

Barcha vendor bir xil OID va birliklardan foydalanmasligi mumkin. MIB tavsifi va qurilma hujjati tekshiriladi.

Diagnostika

SNMP javob bermasa, quyidagilar ko‘riladi:

• IP reachability;
• UDP 161 ACL;
• SNMP agent holati;
• versiya;
• community yoki SNMPv3 user;
• authentication va privacy algoritmi;
• engine ID va time window;
• OID mavjudligi;
• view va access policy;
• source interface;
• VRF;
• rate limit.

Trap kelmasa UDP 162, receiver service, source manzil, trap destination va qurilmadagi event sozlamasi tekshiriladi.

Bog‘liq tushunchalar

Monitoring, SNMP manager, SNMP agent, MIB, OID, GET, GETBULK, SET, Trap, Inform, Counter64, SNMPv3, UDP