Proxy

Proxy — client va server o‘rtasida vositachi sifatida ishlaydigan tizim. Client so‘rovni bevosita serverga emas, proxyga yuboradi; proxy esa so‘rovni serverga uzatadi yoki o‘zi javob qaytaradi.

Proxy tarmoq, web, xavfsizlik, cache, filtering, anonimlik va korporativ access control tizimlarida ishlatiladi.

Vazifasi

Proxy quyidagi vazifalarni bajaradi:

• client va server o‘rtasida vositachi bo‘lish;
• trafikni nazorat qilish;
• cache orqali tezlikni oshirish;
• access control qo‘llash;
• IP manzilni yashirish yoki almashtirish;
• content filtering bajarish;
• log va monitoring qilish;
• security policy qo‘llash.

Masalan, kompaniya ichida xodimlar internetga korporativ proxy orqali chiqishi mumkin.

Proxy qanday ishlaydi?

Proxy requestni clientdan qabul qiladi, keyin uni kerakli serverga yuboradi.

Oddiy jarayon:

• client proxyga so‘rov yuboradi;
• proxy so‘rovni tekshiradi;
• kerak bo‘lsa cache’dan javob beradi;
• aks holda so‘rovni serverga uzatadi;
• server javob qaytaradi;
• proxy javobni clientga yuboradi.

Proxy client va server orasida alohida qatlam hosil qiladi.

Forward proxy

Forward proxy — client tomonida ishlaydigan proxy. U client nomidan tashqi serverlarga so‘rov yuboradi.

Forward proxy:

• foydalanuvchi internet trafikini boshqaradi;
• content filtering uchun ishlatiladi;
• client IP manzilini yashirishi mumkin;
• korporativ tarmoqlarda uchraydi;
• outbound traffic nazorat qiladi.

Masalan, ofisdagi kompyuterlar internetga bitta forward proxy orqali chiqishi mumkin.

Reverse proxy

Reverse proxy — server tomonida ishlaydigan proxy. U tashqi clientlardan kelgan requestlarni backend serverlarga taqsimlaydi.

Reverse proxy:

• backend serverlarni yashiradi;
• load balancing qiladi;
• TLS termination bajaradi;
• cache ishlatadi;
• security policy qo‘llaydi;
• Nginx yoki HAProxy orqali ishlashi mumkin.

Reverse proxy web infratuzilmada juda keng ishlatiladi.

Transparent proxy

Transparent proxy — client maxsus proxy sozlamasini bilmasdan ishlaydigan proxy turi.

Transparent proxy:

• network darajasida trafikni ushlaydi;
• foydalanuvchi sozlamasisiz ishlashi mumkin;
• filtering yoki monitoring uchun ishlatiladi;
• internet provider yoki korporativ tarmoqlarda uchrashi mumkin.

Anonymous proxy

Anonymous proxy clientning haqiqiy IP manzilini serverdan yashirishga urinadi.

Anonymous proxy:

• requestni o‘z IP manzili orqali yuboradi;
• client IP’ni bevosita ko‘rsatmasligi mumkin;
• privacy yoki testing maqsadida ishlatiladi;
• har doim to‘liq maxfiylik bermaydi.

HTTP proxy

HTTP proxy HTTP requestlar bilan ishlaydi. U web sahifalar, API requestlar va browser trafikini qayta ishlashi mumkin.

HTTP proxy:

• headerlarni ko‘rishi mumkin;
• requestlarni log qilishi mumkin;
• cache ishlatishi mumkin;
• filtering bajarishi mumkin.

HTTPS trafikda proxy ishlashi alohida TLS modeliga bog‘liq.

SOCKS proxy

SOCKS proxy transport darajasiga yaqinroq ishlaydi va turli protokollar trafikini o‘tkazishi mumkin.

SOCKS proxy:

• HTTP bilan cheklanmaydi;
• TCP trafikni uzatishi mumkin;
• SOCKS5 keng ishlatiladi;
• application konfiguratsiyasi orqali ulanadi.

Proxy va VPN farqi

Proxy va VPN trafikni boshqa server orqali o‘tkazishi mumkin, lekin farqli darajada ishlaydi.

• proxy ko‘pincha application darajasida ishlaydi;
• VPN tarmoq darajasida tunnel yaratadi;
• VPN ko‘proq trafikni qamrab oladi;
• proxy ma’lum ilova yoki protokolga tegishli bo‘lishi mumkin;
• VPN encryption bilan kuchliroq bog‘liq.

Cache proxy

Cache proxy tez-tez so‘raladigan resurslarni saqlab, keyingi requestlarga tezroq javob berishi mumkin.

Cache proxy:

• server yukini kamaytiradi;
• response vaqtini qisqartiradi;
• bandwidth sarfini kamaytiradi;
• CDN va reverse proxy tizimlarida ishlatiladi.

Security’da proxy

Proxy xavfsizlik qatlamida ham ishlatiladi.

Proxy orqali:

• zararli saytlar bloklanadi;
• trafik log qilinadi;
• access control bajariladi;
• malware scanning qilinadi;
• backend serverlar bevosita internetdan yashiriladi.

Dasturlashdagi o‘rni

Proxy client va server o‘rtasidagi vositachi qatlamdir. U tarmoq boshqaruvi, security, cache, reverse proxy, API gateway va load balancing tizimlarida muhim o‘rin tutadi.

Bog‘liq tushunchalar

Forward proxy, Reverse proxy, VPN, Cache, HTTP, Nginx, Load balancer, API Gateway, Network, Security