Subnet — IP tarmog‘ining prefiks bilan belgilangan mantiqiy qismi. Subnetlash katta manzil blokini kichik tarmoqlarga ajratadi va qaysi hostlar bir-biriga routerdan o‘tmasdan murojaat qila olishini belgilaydi. IPv4da subnet mask, IPv4 va IPv6da esa CIDR prefiks uzunligi ishlatiladi. Masalan, 192.168.10.0/24 yozuvida dastlabki 24 bit tarmoq qismidir.
Network va host qismlari
IP manzil subnet mask bilan bitwise AND qilinganda network address hosil bo‘ladi. /24 maskasi 255.255.255.0ga teng. 192.168.10.42/24 manzili 192.168.10.0 tarmog‘iga tegishli. Klassik IPv4 subnetida 192.168.10.0 network address, 192.168.10.255 broadcast address bo‘lib, ular hostga berilmaydi.
Prefiks uzaygani sari subnet kichrayadi. /25 128 ta umumiy IPv4 manzil, /26 64 ta, /27 32 ta manzilni qamrab oladi. Odatdagi subnetda network va broadcast olib tashlangach foydalaniladigan hostlar soni kamayadi. Point-to-point ulanishlarda /31 alohida qoida asosida ikki manzildan foydalanishga imkon beradi.
Subnet hisoblash
192.168.10.64/26 subnetini olaylik. /26 maskada oxirgi oktetning yuqori ikki biti tarmoqka tegishli, blok hajmi 64 ga teng. Diapazon 192.168.10.64dan 192.168.10.127gacha davom etadi. Network address .64, broadcast .127, odatiy host diapazoni .65–.126 bo‘ladi.
Variable Length Subnet Masking (VLSM) bir manzil blokida turli prefiks uzunliklaridan foydalanadi. Ko‘p host talab qiladigan segmentga katta, point-to-point ulanishga kichik subnet ajratiladi. Blok chegaralari prefiksga mos bo‘lishi kerak; aks holda subnetlar ustma-ust tushishi mumkin.
Lokal uzatish va routing
Host manzilning o‘z subnetida ekanini prefiks yordamida tekshiradi. Manzil lokal bo‘lsa, IPv4da ARP, IPv6da Neighbor Discovery orqali link-layer adres topiladi va frame bevosita yuboriladi. Manzil boshqa subnetda bo‘lsa, paket default gatewayga beriladi. Router esa routing table asosida keyingi tarmoqni tanlaydi.
Bir subnet ko‘pincha bitta VLAN bilan bog‘lanadi, lekin bu tushunchalar aynan bir narsa emas. VLAN Ethernet darajasidagi broadcast domenini, subnet esa IP darajasidagi manzil chegarasini belgilaydi. Amaliy dizaynda ularning chegaralari ko‘pincha moslashtiriladi.
IPv6 subnetlari
IPv6 LAN segmentlarida odatda /64 prefiksi ishlatiladi. Bu 64 bit tarmoq va 64 bit interface identifier qoldiradi. Manzillar soni juda katta bo‘lsa ham, /64 SLAAC va ayrim Neighbor Discovery mexanizmlarining standart ishlashi uchun muhim. IPv6 subnetlash manzil tejashdan ko‘ra routing ierarxiyasi va boshqaruvga xizmat qiladi.
Route aggregation
Bir-biriga tutash subnetlar umumiy yuqori prefiksga ega bo‘lsa, router ularni bitta summary route sifatida e’lon qilishi mumkin. Masalan, to‘rtta mos /26 blok bir /24 ichida jamlanadi. Aggregation routing jadvalini kichraytiradi, lekin summary ichidagi mavjud bo‘lmagan subnet uchun paket black holega tushmasligi uchun aniq yo‘nalish va discard route siyosati kerak bo‘lishi mumkin.
Subnet rejasida kelajakdagi kengayish va manzil bloklarining izchil chegaralari hisobga olinadi. Tartibsiz ajratish keyinchalik aggregationni qiyinlashtiradi.
Bog‘liq tushunchalar
CIDR, subnet mask, network address, broadcast, default gateway, VLAN, routing