YouTube  Qo'shilish
Bosh sahifa Wiki CIDR

CIDR

CIDR — IP manzillarni qat’iy A, B va C klasslariga bog‘lamasdan, o‘zgaruvchan uzunlikdagi prefikslar bilan ifodalash va marshrutlash usuli. Uning to‘liq nomi Classless Inter-Domain Routing hisoblanadi.

CIDR IPv4 manzil maydonidan samaraliroq foydalanish va internet routing jadvallarini agregatsiya qilish uchun joriy qilingan.

CIDR yozuvi IP manzil va prefiks uzunligidan iborat:

192.168.10.0/24

/24 birinchi 24 bit tarmoq qismi ekanini bildiradi.

Prefiks uzunligi

IPv4 manzil 32 bit.

Prefiks uzunligi tarmoq bitlari sonini ko‘rsatadi.

CIDR Subnet maska Umumiy manzil soni
/8 255.0.0.0 16 777 216
/16 255.255.0.0 65 536
/24 255.255.255.0 256
/25 255.255.255.128 128
/30 255.255.255.252 4
/32 255.255.255.255 1

Prefiks kattalashsa, host qismi kichrayadi.

Network va host qismi

Misol:

192.168.10.77/24

Birinchi 24 bit network, oxirgi 8 bit host.

Network address:

192.168.10.0

Broadcast:

192.168.10.255

Oddiy subnetda usable hostlar:

192.168.10.1–192.168.10.254

Binary hisob

/26 maska:

11111111.11111111.11111111.11000000

Decimal:

255.255.255.192

Oxirgi octetda 6 host bit bor.

Manzil soni:

2^6 = 64

Subnetlar 64 qadam bilan boshlanadi:

192.168.1.0/26
192.168.1.64/26
192.168.1.128/26
192.168.1.192/26

Usable host formulasi

Klassik IPv4 subnetda:

Usable host = 2^(host bitlari) - 2

Ikki manzil:

uchun ajratiladi.

Masalan, /27da 5 host bit:

2^5 - 2 = 30

Ammo /31 point-to-point linklarda alohida qoida bilan ikkala manzil ham ishlatilishi mumkin.

/32 bitta host route’ni bildiradi.

Classful routing

Eski model:

  • Class A — /8;
  • Class B — /16;
  • Class C — /24.

Masalan, tashkilotga Class B berilsa, 65 mingdan ortiq manzil ajratilgan, amalda esa ancha kam host ishlatilgan bo‘lishi mumkin.

CIDR kerakli hajmga yaqin prefiks ajratishga imkon berdi.

VLSM

Variable Length Subnet Masking bir tarmoq ichida turli hajmdagi subnetlar yaratadi.

Masalan, 10.0.0.0/24:

  • 100 host uchun /25;
  • 50 host uchun /26;
  • 20 host uchun /27;
  • point-to-point uchun /31

ga bo‘linishi mumkin.

Bu manzilni tejaydi.

Longest Prefix Match

Router destination IPga mos eng uzun prefiksni tanlaydi.

Routing table:

0.0.0.0/0 → ISP
10.0.0.0/8 → Core
10.10.0.0/16 → Branch
10.10.20.0/24 → Data center
10.10.20.15/32 → Firewall

Destination 10.10.20.15 bo‘lsa, /32 eng aniq route tanlanadi.

Administrative distance va metrika odatda bir xil prefix lengthdagi nomzodlar orasida qo‘llanadi.

Default route

IPv4 default route:

0.0.0.0/0

Prefiks uzunligi 0, ya’ni har qanday IPv4 manzilga mos.

Aniqroq route topilmasa default ishlatiladi.

IPv6 default:

::/0

Route aggregation

Bir nechta ketma-ket prefiks bitta yirik prefiksga birlashtirilishi mumkin.

Masalan:

192.168.0.0/24
192.168.1.0/24
192.168.2.0/24
192.168.3.0/24

bitta:

192.168.0.0/22

sifatida e’lon qilinishi mumkin.

Aggregation routing jadvalini kichraytiradi.

Aggregation shartlari

Prefikslarni birlashtirish uchun:

  • manzillar ketma-ket bo‘lishi;
  • soni 2 darajasi bo‘lishi;
  • summary chegarasiga tekislangan bo‘lishi;
  • umumiy yo‘l yoki policy ma’nosi mos bo‘lishi

kerak.

Noto‘g‘ri summary mavjud bo‘lmagan subnetga trafikni tortib, black hole yaratishi mumkin.

Supernetting

Bir nechta klassik tarmoqni katta CIDR blokka birlashtirish supernetting deb ataladi.

Masalan, to‘rtta /24 tarmoq bitta /22.

CIDR internet routingda providerga ko‘plab mijoz prefikslarini bitta summary bilan e’lon qilish imkonini berdi.

Subnetting misoli

172.16.0.0/24 tarmoqni to‘rtta teng subnetga bo‘lish kerak.

To‘rtta subnet uchun 2 bit olinadi:

/24 + 2 = /26

Natija:

172.16.0.0/26
172.16.0.64/26
172.16.0.128/26
172.16.0.192/26

Har birida 64 ta umumiy manzil.

Wildcard mask

Ba’zi router ACL va OSPF konfiguratsiyasida wildcard mask ishlatiladi.

Subnet maskaga teskari:

Subnet mask: 255.255.255.0
Wildcard:    0.0.0.255

Wildcard 0 — bit mos bo‘lishi kerak, 1 — farqi muhim emas.

CIDR va wildcard bir xil format emas.

IPv6 CIDR

IPv6 manzil 128 bit va doim classless prefiks bilan ishlaydi.

Misol:

2001:db8:1234::/48

Tashkilot /48 blokni /64 subnetlarga bo‘lishi mumkin.

IPv6 LANlarda /64 keng tarqalgan, chunki SLAAC va interface identifier modeli shunga tayanadi.

Private tarmoqlar

Keng tarqalgan IPv4 private bloklar:

10.0.0.0/8
172.16.0.0/12
192.168.0.0/16

172.16.0.0/12 quyidagi oraliqni qamrab oladi:

172.16.0.0–172.31.255.255

Butun 172.0.0.0/8 private emas.

Host route

/32 IPv4 host route faqat bitta manzilga mos.

Qo‘llanishlar:

IPv6da /128 bitta manzil route’i.

Point-to-point /31

Point-to-point linkda network va broadcast tushunchasi kerak bo‘lmasligi mumkin.

/31 ikkita manzilni endpointlar uchun ishlatishga imkon beradi.

Bu katta operator tarmog‘ida IPv4 manzillarini tejaydi.

Qurilmalar /31ni qo‘llashi kerak.

Diagnostika

CIDR xatosida:

tekshiriladi.

Host va gateway bir xil subnetda ko‘rinsa ham, maskalar turlicha bo‘lsa, bir tomon lokal deb, ikkinchisi remote deb qarashi mumkin.

Bog‘liq tushunchalar

IP address, Prefix length, Subnet mask, VLSM, Longest Prefix Match, Route aggregation, Supernetting, Default route, IPv6 prefix