Subnet maska — IPv4 manzilining qaysi bitlari tarmoq prefiksiga, qaysilari esa shu tarmoqdagi qurilma qismiga tegishli ekanini ko‘rsatuvchi 32 bitli qiymat. U IP manzil bilan birgalikda ishlaydi va qurilmaga manzilning o‘zi bilan bir tarmoqda ekanini yoki paketni marshrutizatorga yuborish kerakligini aniqlash imkonini beradi. Odatda 255.255.255.0 kabi nuqtali o‘nlik yoki /24 kabi CIDR yozuvida ifodalanadi.
Bitlar bo‘yicha tuzilishi
Maskada tarmoq qismiga mos bitlar ketma-ket 1, host qismiga mos bitlar esa ketma-ket 0 bo‘ladi. Masalan, /24 prefiksining ikkilik ko‘rinishi 24 ta birdan keyin 8 ta noldan iborat; nuqtali yozuvi 255.255.255.0. Birdan nolga o‘tilgach yana bir kelishi standart subnet maskada ruxsat etilmaydi.
| CIDR | Subnet maska | Jami manzil |
|---|---|---|
| /8 | 255.0.0.0 | 16 777 216 |
| /16 | 255.255.0.0 | 65 536 |
| /24 | 255.255.255.0 | 256 |
| /26 | 255.255.255.192 | 64 |
| /30 | 255.255.255.252 | 4 |
“Jami manzil” tarmoqdagi barcha bit kombinatsiyalarini bildiradi. An’anaviy IPv4 subnetida birinchi qiymat tarmoq manzili, oxirgisi broadcast manzili bo‘lgani uchun odatiy hostlar soni ikkiga kam bo‘ladi. /31 nuqta-nuqta aloqa va /32 bitta manzil uchun maxsus ma’noda qo‘llanadi.
Tarmoq manzilini hisoblash
Tarmoq manzili IP manzil va maska ustida bitli AND amali bajarilib topiladi. 192.168.10.73/26 misolida /26 blok hajmi 64 ga teng. Oxirgi oktetdagi bloklar 0–63, 64–127, 128–191 va 192–255 chegaralarida joylashadi. 73 ikkinchi blokka tushadi, demak tarmoq manzili 192.168.10.64, broadcast manzili 192.168.10.127, odatiy host oralig‘i esa .65 dan .126 gacha.
Qurilma maqsad manziliga paket yuborayotganda o‘z manzili va maqsad manziliga bir xil maskani tatbiq etadi. Hosil bo‘lgan tarmoq manzillari teng bo‘lsa, Ethernet tarmog‘ida maqsadning MAC manzili ARP orqali topiladi. Natijalar farq qilsa, kadr odatda default gateway MAC manziliga yuboriladi; IP paketning maqsad manzili esa o‘zgarmaydi.
Subnetlashdagi vazifasi
Katta manzil oralig‘ini kichik tarmoqlarga ajratish broadcast domenlarini boshqarish, manzillarni bo‘limlar bo‘yicha taqsimlash va marshrutlashni tartibga solishga xizmat qiladi. Prefiks uzaygan sari tarmoqlar soni ko‘payadi, har bir tarmoqdagi host sig‘imi kamayadi. VLSM usuli turli ehtiyojlar uchun turli uzunlikdagi prefikslardan foydalanishga imkon beradi.
Subnet maska xavfsizlik devori o‘rnini bosmaydi. Ikki qurilma turli subnetda joylashgani ularning aloqasi avtomatik taqiqlanganini anglatmaydi; aloqa marshrut va filtrlash qoidalariga bog‘liq. Shuningdek, IPv4 interfeyslarida noto‘g‘ri maskalar qo‘yilsa, bir qurilma manzilni mahalliy deb, ikkinchisi esa masofaviy deb talqin qilishi mumkin. Natijada bir tomonlama yoki umuman ishlamaydigan aloqa yuzaga keladi.
IPv6 bilan bog‘liqligi
IPv6 konfiguratsiyasida nuqtali subnet maska ishlatilmaydi; prefiks uzunligi CIDR ko‘rinishida beriladi. Masalan, 2001:db8:1::/64 yozuvida dastlabki 64 bit tarmoq prefiksidir. Mantiqiy maqsad o‘xshash bo‘lsa-da, IPv6 da broadcast mavjud emas va odatiy LAN segmentlari ko‘pincha /64 prefiksdan foydalanadi. IPv4 maska qoidalarini IPv6 manzil sig‘imiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘chirish to‘g‘ri emas.
Bog‘liq tushunchalar
IPv4, CIDR, VLSM, Network address, Broadcast address, Default gateway