MX record — Domain Name System ichida muayyan domen uchun elektron pochta qabul qiladigan mail serverlarni ko‘rsatuvchi resurs yozuvidir. MX nomi mail exchanger iborasidan kelib chiqqan. Yuboruvchi SMTP server [email protected] manziliga xat yetkazishda example.com domenining MX yozuvlarini so‘raydi va ularning priority qiymatiga qarab qabul qiluvchi serverni tanlaydi.
Yozuv tuzilishi
Zone faylida MX quyidagicha ko‘rinishi mumkin:
@ 3600 IN MX 10 mail1.example.com.
@ 3600 IN MX 20 mail2.example.com.
Kichik preference soni yuqori ustuvorlikni bildiradi. Yuboruvchi avval mail1ga ulanishga urinadi, u ishlamasa mail2ga o‘tadi. Bir xil preference qiymatiga ega serverlar orasida jo‘natuvchi trafikni taqsimlashi mumkin.
MX qiymati IP manzil emas, domen nomi bo‘lishi kerak. Resolver keyin shu nomning A yoki AAAA yozuvini topadi. MX targetning CNAME bo‘lishi standart bo‘yicha tavsiya etilmaydi va moslik muammosi keltirishi mumkin; mail host bevosita address recordga ega bo‘ladi.
Xatni yetkazish oqimi
Jo‘natuvchi mail transfer agent qabul qiluvchi domen uchun MX so‘raydi. Tanlangan hostning IP manzilini topib, odatda TCP 25-portda SMTP ulanishi ochadi. Qabul qiluvchi server recipientni tekshiradi, xatni qabul qiladi yoki tegishli SMTP status code qaytaradi.
Vaqtinchalik xato bo‘lsa, jo‘natuvchi xabarni navbatda saqlab keyin qayta urinadi. Doimiy xato bounce xabariga olib kelishi mumkin. Ikkinchi MX faqat backup bo‘lishi uchun u ham domenning recipient va anti-spam siyosatini to‘g‘ri bilishi kerak; aks holda xatni qabul qilib, keyin yo‘qotish yoki noto‘g‘ri relay qilish xavfi tug‘iladi.
MX mavjud bo‘lmaganda
DNS standartlarida MX bo‘lmasa, SMTP jo‘natuvchi domenning A yoki AAAA yozuviga “implicit MX” sifatida murojaat qilishi mumkin. Amaliy email tizimida aniq MX yozuvi qo‘yiladi. Null MX maxsus . target va preference 0 bilan domen email qabul qilmasligini bildiradi.
@ 3600 IN MX 0 .
Bu konfiguratsiya yuboruvchiga domen uchun pochta xizmati yo‘qligini aniq ko‘rsatadi.
Pochta autentifikatsiyasi
MX kiruvchi server yo‘nalishini bildiradi, lekin jo‘natuvchi xatning haqiqiyligini tasdiqlamaydi. SPF qaysi serverlar domen nomidan xat yuborishini, DKIM xabar imzosini, DMARC esa tekshiruv natijasida qo‘llanadigan siyosatni ifodalaydi. Reverse DNS ham mail server obro‘si va tekshiruvida ishlatiladi.
Yetkazib berish va TLS
SMTP serverlar STARTTLS orqali mavjud connectionni shifrlangan kanalga ko‘tarishi mumkin. Oddiy opportunistic TLSda shifrlash imkoni bo‘lsa ishlatiladi, lekin faol hujumchi negotiationni buzsa jo‘natuvchi ochiq kanalga tushishi ehtimoli mavjud. MTA-STS domen siyosatini HTTPS orqali e’lon qilib, jo‘natuvchiga MX host va TLS talabini tekshirish imkonini beradi. DANE esa DNSSEC bilan himoyalangan TLSA record orqali sertifikat yoki kalit ma’lumotini bog‘laydi. Ushbu mexanizmlar MX yozuvining o‘ziga qo‘shilmaydi, balki pochta transporti xavfsizligini to‘ldiradi.
DNS cache va o‘zgarish
Mail serverni ko‘chirishda yangi MX oldindan ishga tayyorlanadi va eski server TTL tugaguncha xat qabul qilishda davom etadi. Preference sonini o‘zgartirish ham keshlangan javoblar sabab barcha jo‘natuvchida bir vaqtda kuchga kirmaydi. Eski host darhol o‘chirilsa, ayrim jo‘natuvchi vaqtinchalik xato olib retry qiladi. Ikki serverda recipient ro‘yxati va spam siyosati izchil bo‘lishi ko‘chirish paytida xat yo‘qolishini kamaytiradi.