Domain — internetdagi sayt yoki xizmatga berilgan o‘qilishi oson nom. Domain IP manzil o‘rniga ishlatiladi, chunki odamlar sonli IP manzillardan ko‘ra nomlarni eslab qolishi osonroq.
Masalan, uzbekdevs.uz domain hisoblanadi. Browser bu domain orqali kerakli serverga ulanadi.
Vazifasi
Domain quyidagi vazifalarni bajaradi:
- sayt yoki xizmat nomini ifodalash;
- IP manzilni eslab qolish zaruratini kamaytirish;
- brend yoki loyiha nomini internetda ko‘rsatish;
- email manzillar uchun asos bo‘lish;
- subdomainlar yaratish;
- DNS recordlar orqali serverlarga yo‘naltirish;
- web sayt, API yoki mail xizmatni bog‘lash.
Domain internetdagi manzil sifatida ishlaydi.
Domain qanday ishlaydi?
Domain DNS tizimi orqali IP manzilga bog‘lanadi.
Oddiy jarayon:
- foydalanuvchi browserga domain yozadi;
- DNS resolver domain uchun recordlarni izlaydi;
- A yoki AAAA record orqali IP manzil topiladi;
- browser shu IP manzildagi serverga ulanadi;
- server sayt yoki API javobini qaytaradi.
Domain o‘zi saytni saqlamaydi; u serverga yo‘naltiruvchi nom sifatida ishlaydi.
Domain tuzilishi
Domain bir nechta qismlardan iborat bo‘ladi.
Misol:
blog.uzbekdevs.uz
Bu yerda:
Domain o‘ngdan chapga qarab yuqori darajadan pastki darajaga tuziladi.
TLD
TLD — Top-Level Domain, ya’ni domainning eng oxirgi qismi.
Misollar:
.uz;.com;.net;.org;.io;.dev.
TLD domain nomining turini yoki hududini bildirishi mumkin.
Second-level domain
Second-level domain — TLD’dan oldingi asosiy nom.
Masalan, uzbekdevs.uz ichida:
uzbekdevs— second-level domain;.uz— TLD.
Ko‘pincha loyiha yoki brend nomi second-level domain sifatida olinadi.
Subdomain
Subdomain — asosiy domain oldiga qo‘shiladigan qo‘shimcha qism.
Misollar:
api.uzbekdevs.uz;blog.uzbekdevs.uz;admin.uzbekdevs.uz;cdn.uzbekdevs.uz.
Subdomain turli xizmatlarni alohida manzilga ajratish uchun ishlatiladi.
DNS bilan bog‘liqligi
Domain DNS recordlar orqali ishlaydi. DNS recordlar domainni IP manzil, mail server yoki boshqa xizmatlarga bog‘laydi.
Domain uchun quyidagi recordlar ishlatilishi mumkin:
- A record;
- AAAA record;
- CNAME record;
- MX record;
- TXT record;
- NS record.
DNS sozlamalari domainning qanday ishlashini belgilaydi.
Registrar
Registrar — domain ro‘yxatdan o‘tkaziladigan tashkilot yoki xizmat. Domain sotib olish, yangilash va nameserver sozlash registrar orqali bajariladi.
Registrar vazifalari:
- domain ro‘yxatdan o‘tkazish;
- domain egasini saqlash;
- DNS yoki nameserver sozlamalarini boshqarish;
- domain muddatini yangilash;
- WHOIS ma’lumotlari bilan ishlash.
Nameserver
Nameserver — domain DNS recordlari qayerda boshqarilishini bildiradigan server.
- domain recordlariga javob beradi;
- DNS providerga tegishli bo‘lishi mumkin;
- registrar panelida sozlanadi;
- domainni hosting yoki cloudga ulashda muhim.
Domain va hosting farqi
Domain va hosting boshqa-boshqa tushunchalar.
- domain — sayt nomi;
- hosting — sayt fayllari yoki backend ishlaydigan server;
- domain DNS orqali hosting serverga yo‘naltiriladi;
- hosting bo‘lmasa, domain sayt ko‘rsatmaydi;
- domain bo‘lmasa, serverga IP orqali kirish mumkin bo‘lishi mumkin.
Masalan, domain manzil, hosting esa shu manzildagi bino kabi tushuntiriladi.
Domain muddati
Domain ma’lum muddatga ro‘yxatdan o‘tkaziladi. Muddat tugasa, domain yangilanishi kerak.
Domain muddati:
- odatda 1 yil yoki undan ko‘p bo‘ladi;
- yangilanmasa, domain ishlamay qolishi mumkin;
- keyin boshqa odam tomonidan olinishi mumkin;
- registrar orqali boshqariladi.
Dasturlashdagi o‘rni
Domain web sayt, API, email va cloud xizmatlarni internetda o‘qilishi oson nom bilan ko‘rsatish uchun ishlatiladi. Developerlar deployment, DNS, SSL certificate va server sozlashda domain bilan ishlaydi.
Bog‘liq tushunchalar
DNS, DNS record, Subdomain, TLD, Hosting, IP address, Nameserver, SSL certificate, HTTPS, URL