Bu qo’llanma — Git versiya nazorati tizimi bo’yicha amaliy yo’lboshchi. Men, Farrukh Sherkulov, siz bilan birga har bir dasturchi kunlik ishlatadigan bu vositani o’rganamiz. Git — kodingizning tarixini saqlaydi, o’zgarishlarni kuzatadi va jamoa bilan birga ishlashni ta’minlaydi. Usiz zamonaviy dasturlashni tasavvur qilib bo’lmaydi.
Git — 2005-yilda Linus Torvalds tomonidan yaratilgan, taqsimlangan versiya nazorati tizimi. U kodning har bir o’zgarishini saqlab, oldingi holatga qaytish va jamoa bilan ishlash imkonini beradi.
Git nima uchun kerak?
Tasavvur qiling, katta loyiha ustida ishlayapsiz. Kecha ishlagan kod bugun buzildi — qanday qaytarasiz? Yoki uch kishi bir faylni bir vaqtda o’zgartirsa, kim ishini qanday saqlaysiz? Git aynan shu muammolarni hal qiladi: u har bir o’zgarishni “surat” (commit) sifatida saqlaydi, istalgan payt eski holatga qaytaradi va jamoa ishini birlashtiradi.
Git taqsimlangan tizim — har bir dasturchida loyihaning to’liq nusxasi bo’ladi. GitHub, GitLab kabi xizmatlar esa bu nusxalarni bulutda saqlaydi.
Asosiy tushunchalar
Git bilan ishlashda bir necha asosiy tushuncha bor. Ularni jadvalda ko’ramiz:
| Tushuncha | Ma’nosi |
|---|---|
| Repository (repo) | loyiha va uning tarixi saqlanadigan joy |
| Commit | o’zgarishlarning “surati” (nuqta) |
| Branch | mustaqil ishlash yo’nalishi (shox) |
| Remote | bulutdagi nusxa (GitHub) |
Birinchi repository yaratish
Git’ni loyihada ishga tushirish uchun git init buyrug’i ishlatiladi:
mkdir uzbekdevs
cd uzbekdevs
git init
Initialized empty Git repository in /home/farrux/uzbekdevs/.git/
git init joriy papkada bo’sh Git repository yaratdi. Endi bu papkadagi barcha o’zgarishlar kuzatiladi. Yashirin .git papkasi butun tarixni saqlaydi.
Git ish jarayoni
Git bilan ishlash uch bosqichdan iborat: o’zgartirish, tayyorlash (add) va saqlash (commit). Bu jarayonni keyingi darslarda batafsil ko’ramiz. Hozircha umumiy tasavvur:
git add fayl.txt # o'zgarishni tayyorlaydi
git commit -m "Xabar" # tarixga saqlaydi
[main abc1234] Xabar
1 file changed, 1 insertion(+)
Har bir commit — loyiha tarixidagi bir nuqta. Uning yordamida istalgan payt orqaga qaytish mumkin.
Xulosa
Kirish qismida Git nima ekanini, uning versiya nazorati va jamoa ishidagi ahamiyatini, asosiy tushunchalarni (repo, commit, branch) va git init ni ko’rib chiqdik. Git — har bir dasturchining kundalik quroli. Keyingi darsda Git’ni o’rnatib, sozlashga o’tamiz.