Azure — Microsoft tomonidan taqdim etiladigan cloud computing platforma. U virtual server, storage, database, network, identity, analytics, artificial intelligence va application deployment xizmatlarini birlashtiradi. Platforma public cloud, hybrid cloud va korporativ infratuzilma bilan integratsiya qilish uchun ishlatiladi.
Azure bitta mahsulot emas, turli xizmatlar va boshqaruv vositalaridan tashkil topgan ekotizim.
Subscription
Azure resurslari subscription ichida yaratiladi.
Subscription:
uchun asosiy chegaralardan biridir.
Tashkilot development, test va production uchun alohida subscription ishlatishi mumkin.
Tenant
Tenant identity va directory chegarasini ifodalaydi.
User, group, application va service principal tenant ichida boshqariladi.
Bitta tenant bir nechta subscriptionga ega bo‘lishi mumkin.
Tenant va subscription bir xil tushuncha emas.
Resource group
Resource group bir-biriga tegishli resurslarni mantiqiy guruhlaydi.
Masalan:
web app
database
network
storage
monitoring
bir loyiha resource groupida bo‘lishi mumkin.
Access, tag va lifecycle resource group darajasida boshqarilishi mumkin.
Region
Azure resurslari ma’lum geografik regionda joylashtiriladi.
Region tanlashga:
ta’sir qiladi.
Ayrim xizmatlar global yoki regionlararo ishlaydi.
Availability zone
Region ichidagi mustaqil failure domainlar availability zone sifatida tashkil qilinadi.
Virtual machine, disk va boshqa resurslar zone bo‘yicha tarqatilishi mumkin.
Bitta zone failure’da boshqa zonalar ishlashda davom etishi uchun application architecture mos bo‘lishi kerak.
Virtual machine
Azure virtual machine Windows yoki Linux guest operatsion tizimini ishga tushiradi.
VM size:
- vCPU;
- RAM;
- disk throughput;
- network bandwidth;
- accelerator
kombinatsiyasini belgilaydi.
VM image’dan yaratiladi.
Scale set
Bir xil konfiguratsiyadagi ko‘p VMni boshqarish uchun scale set ishlatiladi.
U:
imkoniyatlarini beradi.
State tashqi storage’da saqlansa scale-out osonlashadi.
App hosting
Applicationni to‘liq VM boshqarmasdan managed platformada joylashtirish mumkin.
Platforma runtime, deployment slot, autoscaling va TLSning bir qismini boshqaradi.
Developer application code va konfiguratsiyaga e’tibor beradi.
Runtime cheklovi va service plan hisobga olinadi.
Serverless
Eventga javoban function bajariladigan model mavjud.
bo‘lishi mumkin.
Execution stateless va qisqa bo‘lishi kerak.
Uzoq workflow uchun orchestration vositasi ishlatilishi mumkin.
Storage account
Azure storage resurslari ko‘pincha storage account orqali tashkil qilinadi.
Unda:
bo‘lishi mumkin.
Account region, redundancy, network va security configurationiga ega.
Blob storage
Blob storage unstructured objectlar uchun ishlatiladi.
Container bucketga yaqin mantiqiy guruh vazifasini bajaradi.
Media, backup, log va static asset saqlanadi.
Access key o‘rniga managed identity yoki temporary token ishlatilishi mumkin.
Disk
Virtual machine uchun managed disk block storage beradi.
Disk:
- OS disk;
- data disk;
- snapshot;
- performance tier
ko‘rinishida ishlatiladi.
Disk zonal yoki regional replication xususiyatiga ega bo‘lishi mumkin.
Virtual network
Virtual Network private address space beradi.
Ichida:
- subnet;
- route;
- network security group;
- private endpoint;
- gateway;
- peering
mavjud.
On-premises tarmoq VPN yoki dedicated connection orqali ulanadi.
Network security group
Inbound va outbound trafikni protocol, port va source bo‘yicha cheklaydi.
Rule priority tartibida ishlaydi.
Admin portlar internetga umumiy ochilmaydi.
Application gateway va firewall qo‘shimcha qatlam beradi.
Load balancer
Traffic backend instance yoki service’lar orasida taqsimlanadi.
Layer 4 va HTTPga yaqin layer 7 yechimlar mavjud.
Health probe sog‘lom backendni aniqlaydi.
Public va internal load balancer ishlatilishi mumkin.
Identity
Managed identity cloud resursiga credential file saqlamasdan boshqa service’ga kirish imkonini beradi.
Application temporary token oladi.
Role-based access control qaysi resource va actionga ruxsat borligini belgilaydi.
Static secretlar kamaytiriladi.
Key va secret
Secret, certificate va cryptographic key maxsus vaultda saqlanishi mumkin.
Access identity va policy bilan cheklanadi.
Key rotation va audit qo‘llanadi.
Application secretni source code yoki image ichiga yozmaydi.
Monitoring
Metric, log, trace va alert markaziy monitoring tizimiga yuboriladi.
Resource health va activity log control plane o‘zgarishlarini ko‘rsatadi.
Application telemetry dependency va request vaqtini tahlil qiladi.
Retention va sampling aniq sozlanadi.
Infrastructure as Code
Azure resurslari declarative template, Terraform yoki boshqa IaC vositasi orqali yaratiladi.
Bunda:
- version control;
- code review;
- environment consistency;
- repeatability;
- drift nazorati
yaxshilanadi.
Portalda qo‘lda kiritilgan o‘zgarishlar keyin codega qaytariladi.
Hybrid cloud
Azure on-premises Windows, Linux, identity va network muhitlari bilan integratsiya qilinishi mumkin.
Hybrid boshqaruv local va cloud resurslarni yagona policy bilan ko‘rishga yordam beradi.
Biroq network latency, identity trust va data movement murakkabliklari saqlanadi.
Policy
Azure Policy resource configurationini audit yoki cheklash uchun ishlatilishi mumkin. Masalan, faqat ma’lum region, encryption yoki tagga ruxsat beriladi. Policy identity permissionidan farq qiladi: biri “nima yaratish mumkin”, ikkinchisi “kim yarata oladi”ga yaqin.
Deployment slot
Managed web applicationda yangi version alohida slotga deploy qilinib, smoke testdan keyin production slot bilan almashtirilishi mumkin. Configurationning qaysi qismi slotga bog‘liq ekanini aniq belgilash kerak.
Bog‘liq tushunchalar
Microsoft Azure, Cloud computing, Subscription, Tenant, Resource group, Virtual machine, Blob storage, Virtual network, Managed identity, Availability zone, Infrastructure as Code