RARP — qurilmaning ma’lum MAC manzili asosida unga mos IPv4 manzilni aniqlash uchun yaratilgan eski tarmoq protokoli. Uning to‘liq nomi Reverse Address Resolution Protocol hisoblanadi.
ARP IP manzildan MAC manzilni topadi. RARP esa teskari yo‘nalishda ishlaydi: qurilma o‘z MAC manzilini biladi, lekin IP manzilini bilmaydi va tarmoqdagi serverdan konfiguratsiya so‘raydi.
RARP tarixan lokal diskka ega bo‘lmagan ish stansiyalari, terminal qurilmalari va tarmoqdan yuklanadigan tizimlarda ishlatilgan. Keyinchalik BOOTP va DHCP kengroq imkoniyat bergani sababli RARP amaliy tarmoqlardan deyarli chiqib ketgan.
RARP paydo bo‘lish sababi
Eski diskless workstation yoki terminal ishga tushganda doimiy saqlangan IP konfiguratsiyasiga ega bo‘lmasligi mumkin edi. Qurilma tarmoq kartasidagi MAC manzilini bilardi, ammo quyidagi ma’lumotlar yetishmas edi:
- IPv4 manzil;
- subnet maska;
- default gateway;
- yuklash serveri;
- boot fayl nomi;
- DNS server;
- boshqa tarmoq parametrlari.
RARP shu muammoning eng sodda qismini hal qilgan: MAC manzilga mos IP manzilni serverdan olish.
RARP ishlash jarayoni
RARP mijoz va server o‘rtasidagi oddiy so‘rov–javob modeliga ega.
- Qurilma o‘z MAC manzilini bilgan holda RARP Request yaratadi.
- Request lokal Ethernet segmentiga broadcast qilib yuboriladi.
- RARP server MAC–IP jadvalidan mos yozuvni qidiradi.
- Server topilgan IPv4 manzilni RARP Reply orqali mijozga yuboradi.
- Mijoz olingan IP manzilni o‘z interfeysiga qo‘llaydi.
RARP Request broadcast bo‘lgani uchun lokal segmentdagi barcha qurilmalar uni qabul qilishi mumkin. Faqat RARP server javob beradi.
ARP bilan umumiy tuzilishi
RARP xabar formati ARPga juda o‘xshash. U hardware type, protocol type, manzil uzunliklari, sender va target manzillarini saqlaydi.
Asosiy farq operation maydonida ko‘rinadi:
| Operation | Qiymat |
|---|---|
| ARP Request | 1 |
| ARP Reply | 2 |
| RARP Request | 3 |
| RARP Reply | 4 |
RARP Ethernetda alohida EtherType qiymatidan foydalanadi. RARP uchun keng tarqalgan EtherType 0x8035 hisoblanadi.
RARP IP paket ichida tashilmaydi. Qurilmaning hali IP manzili bo‘lmagani sababli u to‘g‘ridan-to‘g‘ri Ethernet frame orqali ishlaydi.
RARP server jadvali
Serverda oldindan MAC manzil va IP manzil mosligi yozilgan bo‘lishi kerak.
Misol:
| MAC manzil | Ajratiladigan IPv4 manzil |
|---|---|
00:11:22:33:44:10 |
192.168.10.20 |
00:11:22:33:44:11 |
192.168.10.21 |
00:11:22:33:44:12 |
192.168.10.22 |
Yangi qurilma qo‘shilganda administrator server jadvaliga yozuv kiritishi kerak edi. Bu usul kichik boshqariladigan tarmoqda ishlashi mumkin, lekin ko‘p qurilmali muhitda ko‘p qo‘l mehnati talab qiladi.
RARPning asosiy cheklovi
RARP odatda faqat IP manzilni beradi. Qurilma ishlashi uchun kerak bo‘ladigan boshqa parametrlarni to‘liq uzata olmaydi.
RARP orqali hal qilinmaydigan vazifalar:
- subnet maskani berish;
- default gatewayni ko‘rsatish;
- DNS serverlarni uzatish;
- yuklash serveri manzilini berish;
- boot fayl nomini ko‘rsatish;
- ijara muddatini boshqarish;
- markaziy option tizimi;
- dinamik manzil hovuzi.
Qurilma IP manzilni olgandan keyin ham operatsion tizim yoki boot image qayerdan yuklanishini boshqa usul bilan bilishi kerak edi.
Broadcast chegarasi
RARP Request lokal Ethernet broadcast hisoblanadi. Routerlar bunday framelarni boshqa subnetga uzatmaydi.
Natijada:
- RARP server har broadcast domen ichida joylashishi kerak;
- markaziy server bir nechta subnetga bevosita xizmat ko‘rsata olmaydi;
- relay mexanizmi standart RARPning asosiy qismi emas;
- VLANlar ko‘paygan sari serverlar soni yoki maxsus ko‘prik yechimlari ortadi.
Bu cheklov katta korporativ tarmoqlarda RARPni boshqarishni qiyinlashtirgan.
BOOTP
BOOTP RARPga nisbatan kengroq konfiguratsiya protokoli sifatida yaratilgan. U IP va UDP orqali ishlaydi hamda relay agent yordamida routerlar ortidagi mijozlarga xizmat ko‘rsatishi mumkin.
BOOTP orqali quyidagi ma’lumotlar berilishi mumkin:
- mijoz IP manzili;
- server IP manzili;
- gateway;
- boot server;
- boot fayl nomi;
- vendor-specific ma’lumot.
BOOTP mijozning MAC manzili asosida oldindan belgilangan konfiguratsiyani berishi mumkin. RARPdan farqli ravishda markaziy server bir nechta subnetga relay orqali xizmat ko‘rsata oladi.
DHCP
DHCP BOOTP modelini kengaytirib, dinamik manzil hovuzi va ijara muddatini qo‘shgan.
DHCP imkoniyatlari:
- dinamik IP ajratish;
- lease time;
- subnet maska;
- default gateway;
- DNS;
- NTP;
- PXE parametrlar;
- reservation;
- relay;
- ko‘plab optionlar.
RARPda har MAC manzil uchun oldindan IP yozuvi talab qilinadi. DHCPda esa server bo‘sh manzillar hovuzidan vaqtincha manzil ajratishi mumkin.
RARP, BOOTP va DHCP
| Xususiyat | RARP | BOOTP | DHCP |
|---|---|---|---|
| Asosiy vazifa | MAC asosida IP topish | Diskless host konfiguratsiyasi | To‘liq dinamik tarmoq konfiguratsiyasi |
| Transport | To‘g‘ridan-to‘g‘ri Ethernet | UDP/IP | UDP/IP |
| Router orqali ishlash | Odatda yo‘q | Relay orqali | Relay orqali |
| Dinamik pool | Yo‘q | Odatda yo‘q | Bor |
| Lease | Yo‘q | Yo‘q | Bor |
| Gateway va DNS | Juda cheklangan | Qisman | Optionlar orqali |
| Hozirgi holati | Eskirgan | Tarixiy yoki maxsus | Keng qo‘llanadi |
Diskless workstation
RARP ishlatilgan eski tizimlarda yuklanish bir necha protokolga bo‘lingan bo‘lishi mumkin.
- Qurilma RARP orqali IP manzil oladi.
- Yuklash serveri oldindan ma’lum bo‘ladi yoki boshqa mexanizm bilan topiladi.
- Kernel yoki boot image TFTP orqali yuklanadi.
- Operatsion tizim NFS yoki boshqa tarmoq fayl tizimidan foydalanadi.
Bu jarayon hozirgi PXE tizimiga o‘xshash maqsadni bajargan, lekin konfiguratsiya imkoniyatlari ancha cheklangan edi.
Inverse ARP bilan farqi
RARP ba’zan Inverse ARP bilan aralashtiriladi.
- RARP MAC manzil asosida hostga o‘z IP manzilini topib beradi.
- Inverse ARP ma’lum Layer 2 virtual circuit yoki data-link manzil ortidagi Layer 3 manzilni aniqlaydi.
Inverse ARP Frame Relay va ATM kabi eski WAN texnologiyalarida ishlatilgan. Ularning nomi o‘xshash, lekin vazifasi va ishlash muhiti bir xil emas.
Zamonaviy tarmoqlardagi holati
RARP hozir deyarli ishlatilmaydi. Zamonaviy qurilmalar quyidagi mexanizmlardan foydalanadi:
- DHCP;
- DHCPv6;
- SLAAC;
- PXE;
- iPXE;
- statik konfiguratsiya;
- cloud-init yoki metadata service;
- zero-touch provisioning.
RARP paketi packet captureda uchrasa, eski qurilma, laboratoriya, emulyatsiya yoki maxsus embedded tizim mavjud bo‘lishi mumkin.
Tarixiy ahamiyati
RARP avtomatik tarmoq konfiguratsiyasi rivojlanishining muhim bosqichi hisoblanadi. U qurilmaning doimiy apparat identifikatori asosida tarmoq manzilini olish g‘oyasini amalda qo‘llagan.
Keyingi protokollar ayni muammoni kengaytirgan:
RARP → BOOTP → DHCP
RARPni o‘rganish ARP paketi tuzilishi, Ethernet broadcast chegarasi va tarmoqdan yuklash protokollarining tarixiy rivojlanishini tushunishga yordam beradi.
Bog‘liq tushunchalar
ARP, MAC address, IPv4, BOOTP, DHCP, PXE, TFTP, Network boot, Diskless workstation, Broadcast, Inverse ARP