Ifoda va instruksiya — dasturning ikki asosiy qurilish bloki. Ular ko’pincha chalkashtiriladi, biroq farqi muhim: ifoda qiymat hosil qiladi, instruksiya esa amal bajaradi. Bu farqni tushunish kodning qanday ishlashini chuqurroq anglashga yordam beradi.
Ifoda (expression) — qiymat hosil qiladigan kod bo’lagi (masalan,
5 + 3). Instruksiya (statement) — amal bajaradigan to’liq buyruq (masalan, o’zgaruvchiga qiymat berish).
Ifoda — qiymat hosil qiladi
Ifoda hisoblanib, natijada bir qiymat beradi. 5 + 3, x * 2, ism — bularning bari ifoda:
void main() {
print(5 + 3); // arifmetik ifoda
print(10 > 5); // mantiqiy ifoda
print("Uzbek" + "Devs"); // matn ifodasi
}
8
true
UzbekDevs
Har bir ifoda bir qiymat berdi: son (8), mantiqiy (true) va matn (UzbekDevs). Ifodani doim boshqa joyga (masalan, print ichiga) qo’yish mumkin.
Instruksiya — amal bajaradi
Instruksiya to’liq buyruq bo’lib, amal bajaradi. O’zgaruvchi e’lon qilish, qiymat berish, sikl — bularning bari instruksiya:
void main() {
int son = 10; // e'lon instruksiyasi
son = son + 5; // o'zlashtirish instruksiyasi
print(son); // chaqiruv instruksiyasi
}
15
Har bir qator — bir instruksiya, ; bilan tugaydi. Ular birin-ketin bajariladi.
Ifoda va instruksiya farqi
Ikkovining farqini jadvalda ko’ramiz:
| Xususiyat | Ifoda | Instruksiya |
|---|---|---|
| Natijasi | qiymat qaytaradi | amal bajaradi |
| Misol | 5 + 3, x > 0 |
int x = 5;, if (...) {...} |
| Qayerda | boshqa joyga qo’yiladi | mustaqil turadi |
Ifoda instruksiya ichida
Muhim tushuncha: instruksiyalar ko’pincha ifodalarni o’z ichiga oladi. Masalan, o’zlashtirish instruksiyasi o’ng tomonida ifoda bor:
void main() {
int natija = (5 + 3) * 2; // instruksiya, ichida ifoda
bool katta = natija > 10; // instruksiya, ichida ifoda
print(natija);
print(katta);
}
16
true
(5 + 3) * 2 — ifoda (qiymat 16), int natija = ... — instruksiya (uni o’zgaruvchiga saqlaydi). Instruksiya ifodadan foydalanib, amal bajardi.
Xulosa
Bu bo’limda ifoda (qiymat hosil qiladi) va instruksiya (amal bajaradi) tushunchalarini, ularning farqini va bir-biri bilan bog’liqligini ko’rib chiqdik. Bu farqni tushunish kodni chuqurroq anglashga yordam beradi. Keyingi darsda chiqarish operatoriga o’tamiz.