Java Kirish modifikatori. (Sinf/Class)

Kirish modifikatorlari — sinf a’zolarining (maydon, metod) qayerdan ko’rinishini boshqaradigan kalit so’zlar. Ular ma’lumotni himoyalashning va toza dizaynning asosi. To’g’ri modifikator tanlash — obyektning ichki holatini tashqi aralashuvdan qanchalik himoyalanishini belgilaydi.

Kirish modifikatori — sinf, maydon yoki metodning boshqa kod uchun ko’rinish darajasini belgilaydigan kalit so’z: public, private, protected yoki standart (paket darajasi).

To’rt daraja

Java’da to’rt kirish darajasi bor. Ularni ko’rinish keng-torligiga qarab jadvalda ko’ramiz:

private — eng yopiq, public — eng ochiq. Ular orasida protected va standart (hech narsa yozilmaganda) turadi.

public — hamma joydan ko’rinadi

public a’zoga istalgan joydan murojaat qilish mumkin:

class Foydalanuvchi {
    public String ism;
}

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        Foydalanuvchi u = new Foydalanuvchi();
        u.ism = "Master Sherkulov";   // to'g'ridan-to'g'ri kirish
        System.out.println(u.ism);
    }
}

Master Sherkulov

ism public bo’lgani uchun unga tashqaridan bemalol murojaat qilindi. Bu qulay, ammo har doim ham xavfsiz emas.

private — faqat sinf ichidan

private a’zo faqat o’z sinfi ichidan ko’rinadi. Tashqaridan murojaat qilib bo’lmaydi:

class Hisob {
    private int balans = 1000;

    public int korish() {
        return balans;   // sinf ichidan ko'rinadi
    }
}

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        Hisob h = new Hisob();
        // System.out.println(h.balans);   // XATO: private
        System.out.println(h.korish());    // to'g'ri: public metod orqali
    }
}

1000

balans private bo’lgani uchun unga to’g’ridan-to’g’ri (h.balans) murojaat qilib bo’lmaydi — faqat public metod (korish) orqali. Bu ma’lumotni himoyalashning asosi.

Qaysi modifikatorni tanlash?

Amaliy qoida: maydonlarni odatda private qiling, ularga kirishni esa public metodlar orqali bering. Bu enkapsulatsiya tamoyili — ma’lumotni yashirib, unga nazorat qilinadigan yo’llar orqali kirish. protected esa faqat meros iyerarxiyasi kerak bo’lganda ishlatiladi.

Xulosa

Bu bo’limda to’rt kirish darajasini (private, standart, protected, public), ularning ko’rinish kengligini va public/private amaliy qo’llanishini ko’rib chiqdik. Modifikatorlar — ma’lumot himoyasining birinchi vositasi. Keyingi darsda enkapsulatsiya — bu himoyani to’liq tizimga aylantirishga o’tamiz.