Java kod yozishdan oldin tizimga JDK (Java Development Kit) o’rnatish zarur. Bu to’plam kodni kompilyatsiya qiladigan va ishga tushiradigan barcha vositalarni o’z ichiga oladi. Ko’pchilik boshlovchi aynan shu bosqichda adashadi, shuning uchun uni puxta bajaramiz.
JDK (Java Development Kit) — Java dasturlarini yozish, kompilyatsiya qilish va ishga tushirish uchun zarur vositalar to’plami. U kompilyator (
javac), ijro muhiti (JVM) va standart kutubxonalarni o’z ichiga oladi.
JDK va JRE farqi
Ko’pincha ikki qisqartma chalkashtiriladi. Ularni jadvalda ajratamiz:
| Qisqartma | To’liq nomi | Vazifasi |
|---|---|---|
| JDK | Java Development Kit | dastur yozish va kompilyatsiya |
| JRE | Java Runtime Environment | faqat tayyor dasturni ishga tushirish |
| JVM | Java Virtual Machine | bayt-kodni bajaradi |
Dasturchi uchun JDK kerak — u JRE va JVM ni ham o’z ichiga oladi.
O’rnatish va tekshirish
JDK’ni Oracle yoki ochiq manbali OpenJDK saytidan yuklab o’rnatasiz. Linux’da buni paket menejeri orqali bajarish mumkin:
sudo apt install default-jdk
O’rnatish tugagach, versiyani tekshiramiz — bu hamma narsa joyidaligini bildiradi:
java -version
javac -version
openjdk version "21.0.2"
javac 21.0.2
Ikkala buyruq ham versiya raqamini bersa, JDK ishga tayyor. Windows’da o’rnatgandan so’ng JAVA_HOME muhit o’zgaruvchisini sozlash tavsiya etiladi.
Birinchi dasturni yig’ish
Endi ishchi papka ochib, Main.java faylini yarating (fayl nomi sinf nomi bilan aynan bir xil bo’lishi shart) va ichiga quyidagini yozing:
public class Main {
public static void main(String[] args) {
String ism = "Master Sherkulov";
System.out.println("Assalomu alaykum, " + ism);
}
}
Faylni saqlab, terminalda kompilyatsiya qiling va ishga tushiring:
javac Main.java
java Main
Assalomu alaykum, Master Sherkulov
Mana — sizning birinchi mustaqil Java dasturingiz kompilyatsiya qilinib, ishladi.
IDE tanlash
Java’da qo’lda kompilyatsiya qilish o’rgatuvchi bo’lsa-da, real ishda IDE (integratsiyalashgan muhit) ishlatiladi. Eng mashhurlari — IntelliJ IDEA, Eclipse va NetBeans. Ular kompilyatsiyani avtomatlashtiradi, xatolarni darhol ko’rsatadi va katta loyihalarni boshqarishni osonlashtiradi. Boshlovchilarga IntelliJ IDEA Community (bepul) versiyasini tavsiya qilaman.
Xulosa
Bu bo’limda JDK tushunchasi, uning JRE va JVM dan farqi, o’rnatish va versiyani tekshirish, birinchi dasturni qo’lda yig’ish hamda IDE tanlashni ko’rib chiqdik. Ishchi muhitingiz endi tayyor. Keyingi darsda Java sintaksisi — kodning tuzilish qoidalariga o’tamiz.