Java Takrorlash operatori (While, Do While)

Takrorlash operatorlari (while va do-while) dasturga bir ishni qayta-qayta bajarish imkonini beradi. Mingta foydalanuvchiga xabar yuborish kerak bo’lsa, buni qo’lda emas, balki bir sikl bilan bajaramiz. Java’da bir necha sikl turi bor; biz while va uning “ukasi” do-while bilan tanishamiz.

Sikl (loop) — berilgan shart rost bo’lib turgan davomida o’z tanasidagi kodni qayta bajaradigan tuzilma. while shartni oldin, do-while esa keyin tekshiradi.

while sikli

while avval shartni tekshiradi, rost bo’lsa tanasini bajaradi, so’ng yana shartga qaytadi:

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        int i = 1;
        while (i <= 5) {
            System.out.println("Qadam: " + i);
            i++;
        }
    }
}

Qadam: 1
Qadam: 2
Qadam: 3
Qadam: 4
Qadam: 5

Eng muhim qator — i++. Aynan u har takrorda i ni oshiradi va oxir-oqibat shartni yolg’onga aylantiradi. Agar i++ ni unutsangiz, sikl cheksiz aylanaveradi — bu boshlovchilarning eng mashhur xatosi.

do-while sikli

do-while avval tanani bir marta bajaradi, so’ng shartni tekshiradi. Ya’ni tanasi kamida bir marta ishlashi kafolatlanadi:

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        int i = 10;
        do {
            System.out.println("Qiymat: " + i);
            i++;
        } while (i < 5);
    }
}

Qiymat: 10

Diqqat: shart (i < 5) boshidanoq yolg’on bo’lsa-da, tana bir marta bajarildi. Bu — do-while ning whiledan tub farqi.

while va do-while farqi

Ikkovining farqini jadvalda ko’rib olamiz:

Amaliy misol: yig’indi hisoblash

Siklning kuchini oddiy vazifada ko’ramiz — 1 dan 10 gacha sonlar yig’indisi:

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        int yigindi = 0, son = 1;
        while (son <= 10) {
            yigindi += son;
            son++;
        }
        System.out.println("Yig'indi: " + yigindi);
    }
}

Yig'indi: 55

Bunday to’planib boruvchi hisob — masalan, savatchadagi mahsulotlar umumiy narxini hisoblash — real ilovalarda doimo uchraydi.

Xulosa

Bu bo’limda while va do-while sikllari, ularning shart tekshirish tartibidagi farqi, cheksiz sikl xavfi va yig’indi hisoblashni ko’rib chiqdik. Keyingi darsda eng ko’p ishlatiladigan sikl — for ga o’tamiz.