Kotlin Enkapsulatsiya. (Sinf/Class)

Enkapsulatsiya — OOP ning birinchi ustuni. Uning mohiyati: obyektning ichki ma’lumotini tashqi dunyodan yashirib, unga faqat nazorat qilinadigan yo’llar orqali kirish. Bu ma’lumotni tasodifan yoki noto’g’ri o’zgartirishdan himoya qiladi. Bank hisobini tasavvur qiling: balansni istagan kishi to’g’ridan-to’g’ri o’zgartira olmasligi kerak.

Enkapsulatsiya — ma’lumotni yashirib, unga nazorat qilinadigan kirish berish tamoyili. Kotlin’da bu private va maxsus get/set orqali amalga oshiriladi.

private — yashirin a’zo

Kotlin’da a’zoni private qilib, uni tashqaridan yashirish mumkin:

class Hisob {
    private var balans = 0

    fun toldirish(summa: Int) {
        if (summa > 0) {
            balans += summa
        }
    }

    fun korish() = balans
}

fun main() {
    val h = Hisob()
    h.toldirish(1000)
    h.toldirish(-500)   // rad etiladi
    println("Balans: ${h.korish()}")
}

Balans: 1000

private var balans tashqaridan yashirin — to’g’ridan-to’g’ri o’zgartirib bo’lmaydi. toldirish metodi manfiy summani rad etdi. Ma’lumot himoyalangan.

Maxsus get va set

Kotlin xususiyatlar uchun maxsus get/set yozishga imkon beradi. Bu inkapsulatsiyani nafis qiladi:

class Talaba {
    var ball: Int = 0
        set(qiymat) {
            if (qiymat in 0..100) {   // faqat 0-100
                field = qiymat
            }
        }
}

fun main() {
    val t = Talaba()
    t.ball = 95
    t.ball = 150   // rad etiladi
    println("Ball: ${t.ball}")
}

Ball: 95

set(qiymat) bloki tekshiruv o’tkazdi — 150 diapazondan tashqari bo’lgani uchun rad etildi. field — xususiyatning ichki qiymatiga ishora qiluvchi maxsus so’z. Diqqat: t.ball = 95 oddiy maydonga o’xshaydi, ammo ortida nazorat turadi.

Kirish modifikatorlari

Kotlin kirish darajalarini jadvalda ko’ramiz:

Kotlin’da standart daraja public, biroq maydonlarni ko’pincha private qilish tavsiya etiladi.

Nega enkapsulatsiya muhim?

Enkapsulatsiya uch foyda beradi: ma’lumot himoyalanadi, ichki tuzilishni o’zgartirsangiz tashqi kod buzilmaydi, va sinf bilan ishlash soddalashadi. Kotlin’da xususiyatlar va get/set bu tamoyilni nafis qiladi.

Xulosa

Bu bo’limda enkapsulatsiya tamoyilini, private bilan yashirishni, maxsus set va field ni hamda kirish modifikatorlarini ko’rib chiqdik. Enkapsulatsiya — ishonchli obyekt dizaynining poydevori. Keyingi darsda merosxo’rlikka o’tamiz.