Operatorlar — qiymatlar ustida amal bajaradigan maxsus belgilar. Ular dasturning barcha hisob-kitobi va mantig’ining asosi. JavaScript operatorlarni bir necha guruhga ajratadi: arifmetik, o’zlashtirish, solishtirish va mantiqiy. Ularni tizimli ko’rib chiqamiz.
Operator — bir yoki bir necha operand ustida ma’lum amalni bajaradigan belgi. Natijasi yangi qiymat bo’ladi.
Arifmetik operatorlar
Bular sonlar ustida matematik amal bajaradi:
let a = 15, b = 4;
console.log(a + b); // qo'shish
console.log(a - b); // ayirish
console.log(a * b); // ko'paytirish
console.log(a / b); // bo'lish
console.log(a % b); // qoldiq
console.log(a ** b); // daraja
19
11
60
3.75
3
50625
Diqqat: JavaScript’da bo’lish (/) doim aniq kasr beradi (3.75), C++’dagi kabi butun bo’lish yo’q. % — qoldiq, `` — daraja operatori.
O’zlashtirish operatorlari
O’zlashtirish operatorlari o’zgaruvchiga qiymat beradi va amalni qisqartiradi:
| Operator | Ma’nosi | Teng yozuvi |
|---|---|---|
= |
oddiy o’zlashtirish | x = 5 |
+= |
qo’shib o’zlashtirish | x = x + 3 |
-= |
ayirib o’zlashtirish | x = x - 3 |
++ |
bittaga oshirish | x = x + 1 |
-- |
bittaga kamaytirish | x = x - 1 |
Amalda:
let hisob = 100;
hisob += 50;
hisob++;
console.log(hisob);
151
Solishtirish operatorlari
Solishtirish operatorlari natijada mantiqiy qiymat (true/false) qaytaradi. JavaScript’da ikki muhim variant bor: == va ===:
console.log(5 == "5"); // faqat qiymatni solishtiradi
console.log(5 === "5"); // qiymat va turni solishtiradi
console.log(5 != 3);
true
false
true
Bu — JavaScript’ning eng muhim nozikliklaridan biri. == turlarni avtomatik o’giradi (5 va "5" ni teng deb biladi), === esa ham qiymat, ham tur bir xil bo’lishini talab qiladi. Doim === ishlating — bu kutilmagan xatolarning oldini oladi.
Mantiqiy operatorlar
Bir necha shartni birlashtirish uchun && (VA), || (YOKI), ! (EMAS) ishlatiladi:
let yosh = 26;
let faol = true;
console.log(yosh > 18 && faol); // ikkalasi ham rost
console.log(yosh > 30 || faol); // kamida bittasi rost
console.log(!faol); // teskarisiga
true
true
false
&& — barchasi rost bo’lsagina rost; || — kamida bittasi rost bo’lsa rost; ! — qiymatni teskarisiga o’giradi.
Xulosa
Bu bo’limda arifmetik, o’zlashtirish (+=, ++), solishtirish (== va ===) va mantiqiy (&&, ||, !) operatorlarni ko’rib chiqdik. Eng muhim eslatma: solishtirishda doim === ishlating. Keyingi darsda funksiyalar — kodni qayta ishlatishga o’tamiz.