Bu qo’llanma — JavaScript dasturlash tili bo’yicha to’liq amaliy yo’lboshchi. Men, Farrukh Sherkulov, siz bilan birga tilni poydevoridan tortib amaliy dasturlashgacha bosqichma-bosqich olib boraman. JavaScript — bugungi kunda internetning tili: har bir zamonaviy veb-sahifada, mobil ilovada va hatto serverda u ishlaydi.
JavaScript — 1995-yilda Brendan Eyx tomonidan yaratilgan, brauzerda va serverda ishlaydigan, dinamik tipizatsiyalangan, interpretatsiya qilinadigan skript tili. U veb-sahifalarni jonli va interaktiv qiladi.
Nega JavaScript?
HTML sahifaning skeletini, CSS uning ko’rinishini bersa, JavaScript unga jonlilik bag’ishlaydi: tugma bosilganda javob berish, ma’lumotni tekshirish, serverdan yangilik olish. Bugungi kunda JavaScript brauzerdan chiqib, Node.js orqali serverda ham ishlaydi — ya’ni bitta til bilan butun ilovani qurish mumkin.
JavaScript interpretatsiya qilinadigan til: kodni oldindan kompilyatsiya qilish shart emas, brauzer uni bevosita o’qib bajaradi. Bu tez sinash va ishga tushirish imkonini beradi.
Birinchi dastur
An’anaviy birinchi qadam — ekranga xabar chiqarish. JavaScript’da bu console.log orqali bajariladi:
console.log("Salom, UzbekDevs!");
Salom, UzbekDevs!
console.log — dasturchining eng ko’p ishlatadigan quroli. U qiymatni brauzer konsoliga (yoki Node.js terminaliga) chiqaradi va xatolarni izlashda bebaho.
JavaScript qayerda ishlaydi?
JavaScript kodi ikki asosiy muhitda bajariladi. Ularni jadvalda ko’ramiz:
| Muhit | Qayerda | Vazifasi |
|---|---|---|
| Brauzer | Chrome, Firefox | veb-sahifani interaktiv qiladi |
| Node.js | server, terminal | serverda kod bajaradi |
Boshlash uchun hech narsa o’rnatish shart emas: istalgan brauzerni ochib, F12 bosing va “Console” bo’limiga o’ting — u yerda darhol kod yozib sinashingiz mumkin.
Oddiy hisob-kitob
JavaScript nafaqat matn chiqaradi, balki hisob-kitob ham qiladi:
let a = 15;
let b = 27;
console.log("Yig'indi: " + (a + b));
Yig'indi: 42
Bu yerda let — o’zgaruvchi e’lon qilish usuli (keyingi darslarda batafsil), + esa ham sonlarni qo’shadi, ham matnni birlashtiradi. Qavslar amal tartibini to’g’ri belgilaydi.
Xulosa
Kirish qismida JavaScript nima ekanini, uning internetdagi markaziy o’rnini, console.log bilan birinchi dasturni va til ishlaydigan muhitlarni ko’rib chiqdik. JavaScript — zamonaviy vebni harakatga keltiruvchi kuch. Keyingi darsda uni qanday ishlatish — brauzerga ulash usullariga o’tamiz.