PHP kod yozishdan oldin tizimga uni ishga tushiradigan muhit o’rnatish zarur. PHP server tilida bo’lgani uchun unga PHP interpretatori va odatda veb-server kerak. Ko’pchilik boshlovchi aynan shu bosqichda adashadi, shuning uchun uni puxta bajaramiz.
PHP muhiti — PHP kodini bajaradigan interpretator va uni veb orqali ko’rsatadigan server majmuasi. Ko’pincha PHP, veb-server (Apache/Nginx) va ma’lumotlar bazasi birga o’rnatiladi.
Tayyor to’plamlar
Boshlovchilar uchun eng oson yo’l — barcha kerakli dasturlarni bir joyda o’rnatadigan tayyor to’plam ishlatish. Ularni jadvalda ko’ramiz:
| To’plam | Tarkibi | Tizim |
|---|---|---|
| XAMPP | Apache + MySQL + PHP | barcha tizimlar |
| MAMP | Apache + MySQL + PHP | macOS, Windows |
| Laragon | yengil, tez muhit | Windows |
Bu to’plamlar bir marta o’rnatilib, PHP, veb-server va bazani birga sozlaydi.
O’rnatishni tekshirish
PHP o’rnatilganini terminal orqali tekshiramiz:
php --version
PHP 8.3.2 (cli) (built: Feb 15 2024)
Agar versiya raqami chiqsa, PHP ishga tayyor. Zamonaviy loyihalar uchun PHP 8 yoki undan yuqori versiyani tavsiya qilaman.
Birinchi faylni ishga tushirish
PHP kodini oddiy .php faylda saqlaymiz. salom.php faylini yaratib, ichiga quyidagini yozing:
<?php
$ism = "Master Sherkulov";
echo "Assalomu alaykum, $ism";
?>
Faylni terminal orqali to’g’ridan-to’g’ri ishga tushirish mumkin:
php salom.php
Assalomu alaykum, Master Sherkulov
Mana — sizning birinchi mustaqil PHP dasturingiz ishladi. Terminaldan ishga tushirish o’rganish uchun qulay.
O’rnatilgan server
PHP’ning qulay imkoniyati — o’zining ichki veb-serveri bor. Uni bir buyruq bilan ishga tushirib, brauzerda natijani ko’rish mumkin:
php -S localhost:8000
PHP Development Server started at http://localhost:8000
Bu buyruq joriy papkada yengil veb-server ochadi. Endi brauzerda localhost:8000/salom.php manzilini ochsangiz, natijani veb-sahifa sifatida ko’rasiz. Bu — kichik loyihalarni sinash uchun ajoyib usul.
Muharrir tanlash
Kod yozish uchun qulay muharrir kerak. VS Code’ni tavsiya qilaman — u bepul, yengil va PHP kengaytmalari bilan xatolarni darhol ko’rsatadi. Katta loyihalar uchun esa PhpStorm kabi to’liq muhit ishlatiladi.
Xulosa
Bu bo’limda PHP muhitini o’rnatish, tayyor to’plamlar (XAMPP), versiyani tekshirish, faylni terminaldan ishga tushirish va o’rnatilgan server (php -S) ni ko’rib chiqdik. Ishchi muhitingiz endi tayyor. Keyingi darsda PHP sintaksisiga o’tamiz.