C++ O’zgaruvchilar

O’zgaruvchi — dasturlashning eng bazaviy tushunchasi. Har qanday ma’lumot — foydalanuvchi ismi, mahsulot narxi, hisob natijasi — o’zgaruvchida saqlanadi. Python’dan farqli o’laroq, C++’da o’zgaruvchi turi majburiy e’lon qilinadi; bu tilning qat’iyligi va tezligining sababi.

O’zgaruvchi — xotiraning nomlangan, ma’lum turdagi qiymatni saqlaydigan qismi. C++’da har bir o’zgaruvchining turi oldindan aniqlanadi va bu tur o’zgarmaydi.

O’zgaruvchi e’lon qilish

C++’da o’zgaruvchi tur nom = qiymat; shaklida e’lon qilinadi. Turni oldin yozish shart:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int yosh = 26;
    double narx = 15000.50;
    char harf = 'A';
    string ism = "Master Sherkulov";

    cout << ism << ", " << yosh << " yosh" << endl;
    cout << "Narx: " << narx << endl;
    return 0;
}

Master Sherkulov, 26 yosh
Narx: 15000.5

Bu yerda int — butun son, double — kasr son, char — bitta belgi, string — matn. Har bir o’zgaruvchi o’z turiga mos qiymat qabul qiladi.

E’lon va qiymat berishni ajratish

O’zgaruvchini avval e’lon qilib, keyin qiymat berish ham mumkin:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int son;        // e'lon qilindi
    son = 42;       // qiymat berildi
    son = 100;      // qiymat o'zgartirildi
    cout << son << endl;
    return 0;
}

100

Diqqat: e’lon qilingan, ammo qiymat berilmagan o’zgaruvchida “axlat” (tasodifiy) qiymat bo’ladi. Shuning uchun o’zgaruvchini imkon boricha darhol qiymat bilan boshlang.

Bir turdagi bir necha o’zgaruvchi

Bir turdagi bir necha o’zgaruvchini bir qatorda e’lon qilish mumkin — bu kodni ixcham qiladi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int a = 5, b = 10, c = 15;
    cout << a + b + c << endl;
    return 0;
}

30

Doimiy o’zgaruvchi va turlar farqi

Turni chalkashtirish C++’da xatolarga olib keladi. Masalan, butun son bo’lishida kasr qismi yo’qoladi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int butun = 7 / 2;       // butun bo'lish
    double kasr = 7.0 / 2;   // kasr bo'lish
    cout << "butun: " << butun << endl;
    cout << "kasr: " << kasr << endl;
    return 0;
}

butun: 3
kasr: 3.5

Ikkala amal bir xil ko’rinsa-da, natija turlicha. 7 / 2 — ikkala son ham int bo’lgani uchun natija butun (3) bo’ldi; 7.0 / 2 da esa double ishtirok etgani uchun aniq kasr (3.5) chiqdi. Bu nozik farqni yodda tuting.

Xulosa

Bu bo’limda C++’da o’zgaruvchi e’lon qilish, turlarni (int, double, char, string) belgilash, e’lon va qiymatni ajratish hamda tur farqidan kelib chiqadigan natijalarni ko’rib chiqdik. C++’da tur — bu qat’iy shartnoma. Keyingi darsda identifikator — nomlash qoidalariga o’tamiz.