C++ Takrorlash Operatori (While, Do While)

Takrorlash operatorlari (while va do-while) dasturga bir ishni qayta-qayta bajarish imkonini beradi. Mingta foydalanuvchiga xabar yuborish kerak bo’lsa, buni qo’lda mingta qator yozib emas, balki bir sikl bilan bajaramiz. C++’da bir necha sikl turi bor; biz while va uning “ukasi” do-while bilan tanishamiz.

Sikl (loop) — berilgan shart rost bo’lib turgan davomida o’z tanasidagi kodni qayta bajaradigan tuzilma. while shartni oldin, do-while esa keyin tekshiradi.

while sikli

while avval shartni tekshiradi, rost bo’lsa tanasini bajaradi, so’ng yana shartga qaytadi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int i = 1;
    while (i <= 5) {
        cout << "Qadam: " << i << endl;
        i++;
    }
    return 0;
}

Qadam: 1
Qadam: 2
Qadam: 3
Qadam: 4
Qadam: 5

Bu yerda eng muhim qator — i++. Aynan u har takrorda i ni oshiradi va oxir-oqibat shartni yolg’onga aylantiradi. Agar i++ ni unutsangiz, shart doim rost qoladi va sikl cheksiz aylanaveradi — bu boshlovchilarning eng mashhur xatosi.

do-while sikli

do-while avval tanani bir marta bajaradi, so’ng shartni tekshiradi. Ya’ni tanasi kamida bir marta ishlashi kafolatlanadi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int i = 10;
    do {
        cout << "Qiymat: " << i << endl;
        i++;
    } while (i < 5);
    return 0;
}

Qiymat: 10

Diqqat: shart (i < 5) boshidanoq yolg’on bo’lsa-da, tana bir marta bajarildi. Bu — do-while ning whiledan tub farqi.

while va do-while farqi

Ikkovining farqini jadvalda ko’rib olamiz:

do-while ko’pincha menyu va foydalanuvchidan ma’lumot so’rashda ishlatiladi — kamida bir marta ko’rsatish kerak bo’lganda.

Amaliy misol: yig’indi hisoblash

Siklning kuchini oddiy vazifada ko’ramiz — 1 dan 10 gacha sonlar yig’indisi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int yigindi = 0, son = 1;
    while (son <= 10) {
        yigindi += son;
        son++;
    }
    cout << "Yig'indi: " << yigindi << endl;
    return 0;
}

Yig'indi: 55

Bunday to’planib boruvchi hisob — masalan, savatchadagi mahsulotlar umumiy narxini hisoblash — real ilovalarda doimo uchraydi.

Xulosa

Bu bo’limda while va do-while sikllari, ularning shart tekshirish tartibidagi farqi, cheksiz sikl xavfi va yig’indi hisoblashni ko’rib chiqdik. Shartni yolg’onga aylantiradigan o’zgarishni unutmang. Keyingi darsda eng ko’p ishlatiladigan sikl — for ga o’tamiz.