C++ O’rnatish

C++ kod yozishdan oldin tizimga kompilyator o’rnatish zarur. Kompilyatorsiz C++ fayli shunchaki matn bo’lib qoladi — uni bajariluvchi dasturga aylantiradigan vosita aynan shu. Ko’pchilik boshlovchi aynan shu bosqichda adashadi, shuning uchun uni puxta bajaramiz.

Kompilyator — dasturchi yozgan matnli kodni protsessor tushunadigan mashina tiliga o’giradigan dastur. C++ uchun eng ko’p ishlatiladigan kompilyatorlar: GCC (g++), Clang va MSVC.

Operatsion tizimga qarab tanlash

Kompilyator tanlash tizimingizga bog’liq. Asosiy variantlarni jadvalda ko’rib chiqamiz:

Linux’da o’rnatish

Linux’da GCC odatda paket menejeri orqali bir buyruq bilan o’rnatiladi:

sudo apt update
sudo apt install g++

O’rnatish tugagach, kompilyator versiyasini tekshiramiz — bu hamma narsa joyidaligini bildiradi:

g++ --version

g++ (Ubuntu 13.2.0) 13.2.0

Agar versiya raqami chiqsa, tabriklaymiz — kompilyator ishga tayyor. Windows foydalanuvchilari uchun MinGW-w64 o’rnatib, uni tizim PATH’iga qo’shish kerak, macOS’da esa xcode-select --install buyrug’i yetarli.

Birinchi dasturni yig’ish

Endi ishchi papka ochib, salom.cpp faylini yarating va ichiga quyidagi kodni yozing:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    string ism = "Master Sherkulov";
    cout << "Assalomu alaykum, " << ism << endl;
    return 0;
}

Faylni saqlab, terminalda kompilyatsiya qiling va ishga tushiring:

g++ salom.cpp -o salom
./salom

Assalomu alaykum, Master Sherkulov

Mana — sizning birinchi mustaqil C++ dasturingiz kompilyatsiya qilinib, ishladi.

Muharrir tanlash

Kod yozish uchun qulay muharrir kerak. Men VS Code’ni tavsiya qilaman — u bepul, yengil va C++ kengaytmalari bilan xatolarni darhol ko’rsatadi. Katta loyihalar uchun esa CLion yoki Visual Studio kabi to’liq muhitlar (IDE) ishlatiladi; ular kompilyatsiyani avtomatlashtiradi va disassemblerdan tortib debagergacha barcha vositalarni bir joyga jamlaydi.

Amaliy maslahat: har bir kompilyatsiyada qo’lda buyruq yozib o’tirmaslik uchun VS Code’ning “Run” tugmasi yoki oddiy skript sozlab qo’ying — bu vaqtingizni tejaydi.

Xulosa

Bu bo’limda kompilyator tushunchasi, uni operatsion tizimga qarab tanlash, Linux’da GCC o’rnatish, versiyani tekshirish va birinchi dasturni qo’lda yig’ishni ko’rib chiqdik. Ishchi muhitingiz endi tayyor. Keyingi darsda C++ sintaksisi — kodning tuzilish qoidalariga o’tamiz.