C++ Shart Operatori

Shart operatori (if…else) — dasturga “aql” beradigan tushuncha. Shu paytgacha o’rgangan hamma narsa — o’zgaruvchilar, operatorlar, Boolean — aynan shu yerda birlashib, dasturning qaror qabul qilishini ta’minlaydi. Shartsiz dastur ketma-ket bajariladi; shart bilan esa u vaziyatga qarab turli yo’l tanlaydi.

Shart operatori — berilgan mantiqiy shart rost bo’lgandagina ma’lum kod blokini bajaradigan tuzilma. C++’da u if, else if va else kalit so’zlari orqali quriladi.

Oddiy if

Eng sodda shakl — agar shart rost bo’lsa, blok bajariladi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int yosh = 20;
    if (yosh >= 18) {
        cout << "Siz voyaga yetgansiz" << endl;
    }
    return 0;
}

Siz voyaga yetgansiz

Diqqat: shart dumaloq qavs ( ) ichida yoziladi, bajariladigan blok esa jingalak qavs { } ichida. Bu C++’ning qat’iy sintaksisi.

if…else

else shart rost bo’lmagan holatni ushlaydi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int yosh = 15;
    if (yosh >= 18) {
        cout << "Kirish ruxsat etildi" << endl;
    } else {
        cout << "Kechirasiz, yoshingiz yetarli emas" << endl;
    }
    return 0;
}

Kechirasiz, yoshingiz yetarli emas

Shart yolg’on bo’lgani uchun dastur else blokini bajardi. if va elsedan aynan bittasi ishlaydi.

if…else if…else

Ko’p variantli qarorlar uchun else if ishlatiladi. Shartlar yuqoridan pastga tekshiriladi va birinchi rost topilgani bajarilib, qolganlari o’tkazib yuboriladi:

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int ball = 85;
    if (ball >= 90) {
        cout << "A'lo" << endl;
    } else if (ball >= 70) {
        cout << "Yaxshi" << endl;
    } else if (ball >= 50) {
        cout << "Qoniqarli" << endl;
    } else {
        cout << "Qoniqarsiz" << endl;
    }
    return 0;
}

Yaxshi

ball 85 bo’lgani uchun birinchi shart yolg’on, ikkinchisi rost — shu blok bajarilib, tekshiruv to’xtadi. Shartlarni qattiqroqdan yumshoqroqqa joylash muhim.

Qisqa (ternar) shart

C++ bir qatorli shartni ham qo’llab-quvvatlaydi — bu qiymat tanlashda juda qulay:

#include <iostream>
#include <string>
using namespace std;

int main() {
    int yosh = 20;
    string holat = (yosh >= 18) ? "voyaga yetgan" : "voyaga yetmagan";
    cout << holat << endl;
    return 0;
}

voyaga yetgan

Bu shakl shart ? rost_natija : yolg'on_natija tarzida o’qiladi. Sharti rost bo’lgani uchun "voyaga yetgan" tanlandi. Ternar operator kodni ixcham qiladi, ammo murakkab holatlarda oddiy if o’qilroq bo’ladi.

Xulosa

Bu bo’limda if, else if, else va qisqa ternar shartni — dasturga qaror qabul qilishni o’rgatdik. Shart operatori — dastur mantig’i va moslashuvchanligining asosi. Keyingi darsda switch — ko’p tarmoqli tanlash operatoriga o’tamiz.