C# Enkapsulatsiya. (Sinf/Class)

Enkapsulatsiya — OOP ning birinchi ustuni. Uning mohiyati: obyektning ichki ma’lumotini tashqi dunyodan yashirib, unga faqat nazorat qilinadigan yo’llar orqali kirish. Bu ma’lumotni tasodifan yoki noto’g’ri o’zgartirishdan himoya qiladi. Bank hisobini tasavvur qiling: balansni istagan kishi to’g’ridan-to’g’ri o’zgartira olmasligi kerak.

Enkapsulatsiya — ma’lumot va u ustidagi amallarni bir sinfga jamlab, ichki holatni private bilan yashirish va unga faqat public a’zolar orqali kirishga ruxsat berish tamoyili.

Muammo: himoyasiz maydon

Avval maydon public bo’lganda qanday muammo yuzaga kelishini ko’ramiz:

using System;

class Hisob
{
    public int Balans = 0;
}

Hisob h = new Hisob();
h.Balans = -5000;   // mantiqan noto'g'ri, lekin ruxsat etilgan
Console.WriteLine($"Balans: {h.Balans}");

Balans: -5000

Manfiy balans — xato, ammo public maydon bunga yo’l qo’ydi. Enkapsulatsiya buni hal qiladi.

Yechim: private + xususiyat

Maydonni private qilib yashiramiz va unga xususiyat (property) orqali nazorat qilinadigan kirish beramiz:

using System;

class Hisob
{
    private int balans = 0;

    public int Balans
    {
        get { return balans; }
        set { if (value >= 0) balans = value; }   // manfiyni rad etadi
    }
}

Hisob h = new Hisob();
h.Balans = 1000;
h.Balans = -500;   // rad etiladi
Console.WriteLine($"Balans: {h.Balans}");

Balans: 1000

Endi balans private va yashirin. Balans xususiyati orqali kirish nazorat qilinadi: set bloki manfiy qiymatni rad etdi. value — o’rnatilayotgan qiymatni bildiruvchi maxsus so’z.

Xususiyat (property) — C# usuli

C#’da enkapsulatsiya get/set xususiyatlari orqali amalga oshiriladi. Ularni jadvalda ko’ramiz:

Faqat o’qiladigan xususiyat uchun set ni tashlab ketish yoki private set qilish mumkin.

Nega enkapsulatsiya muhim?

Enkapsulatsiya uch foyda beradi: ma’lumot himoyalanadi, ichki tuzilishni o’zgartirsangiz tashqi kod buzilmaydi, va sinf bilan ishlash soddalashadi. C#’da xususiyatlar bu tamoyilni nafis va tabiiy qiladi.

Xulosa

Bu bo’limda enkapsulatsiya tamoyilini, private maydon va get/set xususiyatlari bilan ma’lumotni himoyalashni va value so’zini ko’rib chiqdik. Enkapsulatsiya — ishonchli obyekt dizaynining poydevori. Keyingi darsda merosxo’rlikka o’tamiz.