C# Operatorlar (Amallar)

Operatorlar (amallar) — qiymatlar ustida amal bajaradigan maxsus belgilar. Ular dasturning barcha hisob-kitobi va mantig’ining asosi. C# operatorlarni bir necha guruhga ajratadi: arifmetik, o’zlashtirish, solishtirish va mantiqiy. Ularni tizimli ko’rib chiqamiz.

Operator — bir yoki bir necha operand ustida ma’lum amalni bajaradigan belgi. Natijasi yangi qiymat bo’ladi.

Arifmetik operatorlar

Bular sonlar ustida matematik amal bajaradi:

using System;

int a = 15, b = 4;
Console.WriteLine(a + b);   // qo'shish
Console.WriteLine(a - b);   // ayirish
Console.WriteLine(a * b);   // ko'paytirish
Console.WriteLine(a / b);   // butun bo'lish
Console.WriteLine(a % b);   // qoldiq

19
11
60
3
3

Diqqat: 15 / 4 natijasi 3 bo’ldi, chunki ikkala son ham int. Qoldiq operatori (%) bo’lishdan qolgan qismni beradi. % amaliyotda juda foydali — masalan, son juft yoki toq ekanini aniqlashda.

O’zlashtirish operatorlari

O’zlashtirish operatorlari o’zgaruvchiga qiymat beradi va amalni qisqartiradi:

Amalda:

using System;

int hisob = 100;
hisob += 50;
hisob++;
Console.WriteLine(hisob);

151

Solishtirish operatorlari

Solishtirish operatorlari natijada bool (true/false) qaytaradi:

using System;

int yosh = 26;
Console.WriteLine(yosh > 18);    // katta
Console.WriteLine(yosh == 30);   // teng
Console.WriteLine(yosh != 30);   // teng emas

True
False
True

Diqqat: solishtirish uchun ikkita teng (==), o’zlashtirish uchun bitta teng (=) ishlatiladi. C#’da matnlarni ham == bilan solishtirish mumkin (Java’dan farqli) — bu qulaylik.

Mantiqiy operatorlar

Bir necha shartni birlashtirish uchun && (VA), || (YOKI), ! (EMAS) ishlatiladi:

using System;

int yosh = 26;
bool faol = true;
Console.WriteLine(yosh > 18 && faol);   // ikkalasi ham rost
Console.WriteLine(yosh > 30 || faol);   // kamida bittasi rost
Console.WriteLine(!faol);               // teskarisiga

True
True
False

&& — barchasi rost bo’lsagina rost; || — kamida bittasi rost bo’lsa rost; ! — teskarisiga o’giradi.

Xulosa

Bu bo’limda arifmetik, o’zlashtirish (+=, ++), solishtirish (==, >) va mantiqiy (&&, ||, !) operatorlarni ko’rib chiqdik. C#’da matnlarni == bilan solishtirish mumkin. Keyingi darsda matematik funksiyalarga o’tamiz.