Python Boolean (Mantiqiy)

Boolean (mantiqiy) qiymatlar kichik ko’rinsa-da, dasturlashning yuragi hisoblanadi. Har bir shart, har bir “agar shunday bo’lsa” logikasi, har bir tekshiruv aslida ikki qiymatga tayanadi: rost yoki yolg’on. Ilovada foydalanuvchi tizimga kirganmi, mahsulot mavjudmi, xabar e’lon qilinganmi — barchasi shu ikki holat orqali hal qilinadi.

Boolean — ingliz matematigi Jorj Bul sharafiga nomlangan, faqat ikki qiymatga ega tur: True (rost) va False (yolg’on). Har qanday shart natijasi aynan shu ikki qiymatdan biri bo’ladi.

True va False

Python’da True va False bosh harf bilan yoziladi — bu qat’iy qoida:

faol = True
ochirilgan = False

print(faol)
print(type(faol))

True
<class 'bool'>

Solishtirish natijasi — Boolean

Har qanday solishtirish amali natijada True yoki False qaytaradi. Solishtirish operatorlarini jadvalda ko’ramiz:

Amalda:

yosh = 26
print(yosh > 18)
print(yosh == 30)
print(yosh != 30)

True
False
True

Diqqat: bitta = — o’zlashtirish, ikkita == — solishtirish. Bu ikkovini adashtirish boshlovchilarning eng ko’p uchraydigan xatosi.

Mantiqiy operatorlar: and, or, not

Bir nechta shartni birlashtirish uchun and, or, not ishlatiladi:

yosh = 26
faol = True

print(yosh > 18 and faol)     # ikkalasi ham rost bo'lsa
print(yosh > 30 or faol)      # kamida bittasi rost bo'lsa
print(not faol)               # teskarisiga aylantiradi

True
True
False

and — barcha shartlar rost bo’lsagina True. or — kamida bittasi rost bo’lsa True. not — qiymatni teskarisiga o’giradi. Bular murakkab shartlarni qurishda poydevor bo’lib xizmat qiladi.

“Rostga o’xshash” va “yolg’onga o’xshash” qiymatlar

Python’da har qanday qiymatni mantiqiy kontekstda tekshirish mumkin. bool() funksiyasi buni ko’rsatadi. Bo’sh qiymatlar (0, "", [], None) — yolg’on, qolganlari — rost:

print(bool(0))
print(bool(""))
print(bool("UzbekDevs"))
print(bool(42))

False
False
True
True

Bu xususiyat amaliyotda juda qulay. Masalan, ro’yxat bo’shmi yoki matn kiritilganmi tekshirishda if ism: deb yozish kifoya — bo’sh bo’lsa False sifatida qaraladi.

Amaliy misol

Boolean qiymatlarning kuchi shartlar bilan birlashganda namoyon bo’ladi. Mana kirish tizimi mantiqining soddalashtirilgan ko’rinishi:

login = "farrux"
parol = "12345"

kirish_muvaffaqiyatli = login == "farrux" and parol == "12345"
print(kirish_muvaffaqiyatli)

True

Xulosa

Bu darsda True va False, solishtirish operatorlari, mantiqiy and/or/not, hamda qiymatlarning “rost/yolg’on”ga o’xshashligini o’rgandik. Boolean — bu dasturingizning qaror qabul qilish qobiliyati. Keyingi darsda operatorlarni to’liq va tizimli ko’rib chiqamiz.