Python If … Else (shart amali)

If … Else (shart amali) — dasturga “aql” beradigan tushuncha. Shu paytgacha o’rgangan hamma narsa — o’zgaruvchilar, sonlar, Boolean — aynan shu yerda birlashib, dasturning qaror qabul qilishini ta’minlaydi. Shartsiz dastur — bu shunchaki ketma-ket bajariladigan buyruqlar; shart bilan esa u vaziyatga qarab turli yo’l tanlaydi.

Shart amali — ma’lum bir mantiqiy shart rost bo’lgandagina bajariladigan kod blokini belgilaydigan tuzilma. Python’da u if, elif va else kalit so’zlari orqali quriladi.

Oddiy if

Eng sodda shakl — agar shart rost bo’lsa, blok bajariladi:

yosh = 20
if yosh >= 18:
    print("Siz voyaga yetgansiz")
    print("Ro'yxatdan o'tishingiz mumkin")

Siz voyaga yetgansiz
Ro'yxatdan o'tishingiz mumkin

Diqqat ikki narsaga: if qatoridan keyin ikki nuqta (:) qo’yiladi, va blok ichidagi qatorlar chekintiriladi (indentatsiya). Bu chekinish — kirish darsida aytganimizdek, sintaksisning majburiy qismi.

if — else

else sharti rost bo’lmagan holatni ushlaydi:

yosh = 15
if yosh >= 18:
    print("Kirish ruxsat etildi")
else:
    print("Kechirasiz, yoshingiz yetarli emas")

Kechirasiz, yoshingiz yetarli emas

Shart yolg’on bo’lgani uchun dastur else blokini bajardi. if va else bir-birini to’ldiradi: ikkovidan aynan bittasi ishlaydi.

if — elif — else: bir necha holat

Ko’p variantli qarorlar uchun elif (else if) ishlatiladi. U yuqoridan pastga tekshiriladi va birinchi rost topilgan blok bajarilib, qolganlari o’tkazib yuboriladi:

ball = 85
if ball >= 90:
    print("A'lo")
elif ball >= 70:
    print("Yaxshi")
elif ball >= 50:
    print("Qoniqarli")
else:
    print("Qoniqarsiz")

Yaxshi

ball 85 bo’lgani uchun birinchi shart (>= 90) yolg’on, ikkinchisi (>= 70) rost — shu blok bajarildi va tekshiruv to’xtadi. Tartib muhim: shartlarni qattiqroqdan yumshoqroqqa joylash kerak.

Ichma-ich shartlar

Shartni boshqa shart ichiga joylash mumkin. Bu murakkabroq mantiq uchun ishlatiladi:

foydalanuvchi_bor = True
faol = True

if foydalanuvchi_bor:
    if faol:
        print("Xush kelibsiz, UzbekDevs!")
    else:
        print("Hisobingiz faol emas")
else:
    print("Ro'yxatdan o'ting")

Xush kelibsiz, UzbekDevs!

Ko’p hollarda ichma-ich shartlarni and operatori bilan soddalashtirish mumkin: if foydalanuvchi_bor and faol:. Toza kod uchun imkon boricha shunday qiling.

Qisqa (ternar) shart

Python bir qatorli shartni ham qo’llab-quvvatlaydi — bu ayniqsa o’zgaruvchiga qiymat berishda qulay:

yosh = 20
holat = "voyaga yetgan" if yosh >= 18 else "voyaga yetmagan"
print(holat)

voyaga yetgan

Bu shakl “rost natija if shart else yolg’on natija” tarzida o’qiladi va toza, ixcham kod yozishga yordam beradi.

Xulosa

Bu darsda if, elif, else, ichma-ich shartlar va qisqa ternar shakl bilan dasturga qaror qabul qilishni o’rgatdik. Shart amali — dasturning mantig’i va moslashuvchanligining asosidir. Keyingi darsda funksiyalar — kodni qayta ishlatish san’atiga o’tamiz.