Python Math

math moduli jiddiyroq matematik amallar uchun mo’ljallangan. Oddiy qo’shish-ayirishni biz operatorlar bilan bajaramiz, biroq ildiz olish, darajaga oshirish, trigonometriya yoki yaxlitlash kabi amallar uchun Python’ning math moduli bor. U ilmiy hisob-kitoblarning tayyor quroli.

math — Python standart kutubxonasining matematik funksiya va konstantalarni (ildiz, daraja, logarifm, trigonometriya, pi soni) taqdim etadigan moduli. U kasr sonlar bilan aniq ishlash uchun mo’ljallangan.

Modulni ulash va asosiy funksiyalar

Modulni import qilib, eng ko’p ishlatiladigan funksiyalarni ko’ramiz:

import math

print(math.sqrt(144))    # kvadrat ildiz
print(math.pow(2, 10))   # daraja
print(math.factorial(5)) # faktorial

12.0
1024.0
120

sqrt — kvadrat ildiz, pow — darajaga oshirish (2**10 bilan bir xil, lekin doim float qaytaradi), factorial — faktorial (5! = 120).

Yaxlitlash funksiyalari

math moduli yaxlitlashning turli usullarini beradi. Ularni jadvalda solishtiramiz:

Amalda:

import math

print(math.ceil(3.2))   # doim yuqoriga
print(math.floor(3.9))  # doim pastga

4
3

Diqqat: ceil har doim yuqoriga (3.2 ham 4 bo’ladi), floor esa har doim pastga (3.9 ham 3 bo’ladi) yaxlitlaydi. Bu oddiy round() dan farq qiladi — round esa eng yaqin butunga yaxlitlaydi.

Konstantalar: pi va e

Modul muhim matematik konstantalarni ham saqlaydi:

import math

print(math.pi)
print(math.e)

radius = 5
yuza = math.pi * math.pow(radius, 2)
print(f"Aylana yuzasi: {round(yuza, 2)}")

3.141592653589793
2.718281828459045
Aylana yuzasi: 78.54

math.pi — pi soni, math.e — Eyler soni. Ular geometrik va ilmiy hisoblarda doimo kerak bo’ladi.

Amaliy misol: masofani hisoblash

math ning kuchini haqiqiy vazifada ko’ramiz — ikki nuqta orasidagi masofa (Pifagor teoremasi):

import math

x1, y1 = 0, 0
x2, y2 = 3, 4
masofa = math.sqrt((x2 - x1)**2 + (y2 - y1)**2)
print("Masofa:", masofa)

Masofa: 5.0

Bu formula xaritalarda ikki nuqta orasini o’lchash, o’yinlarda obyektlar yaqinligini aniqlash kabi ko’plab joyda ishlatiladi.

Xulosa

Bu darsda math moduli bilan ildiz, daraja, faktorial, ceil/floor yaxlitlash, pi va e konstantalari hamda masofa hisoblashni ko’rib chiqdik. Jiddiy matematik amallar uchun bu modul birinchi yordamchi. Keyingi darsda JSON — ma’lumot almashish formatiga o’tamiz.