Izoh (comment) ko’pchilikka arzimasdek tuyuladi. Aslida esa izoh yozishni bilmaslik tajribasiz dasturchini bir zumda oshkor qiladi. Katta loyihada kodni oylab keyin qaytib o’qiganingizda, aynan izohlar sizni qutqaradi.
Izoh — dastur bajarilishida interpretator tomonidan e’tiborga olinmaydigan, faqat inson uchun mo’ljallangan matn. U kodni tushuntiradi, murakkab qarorlarni izohlaydi va kelajakdagi o’zingiz uchun eslatma qoldiradi.
Izohlar ochiq va yopiq turlarga bo’linadi. Ochiq — foydalanuvchi ko’radigan xabar (masalan, “parol noto’g’ri”). Yopiq — faqat dasturchilar o’qiydigan, kod ichidagi izoh. Biz shu ikkinchisi haqida gaplashamiz.
Bir qatorli izoh
Python’da izoh # belgisi bilan boshlanadi. Undan keyingi hamma narsa qator oxirigacha e’tiborga olinmaydi:
# Bu foydalanuvchini salomlaydigan dastur
print("Salom, UzbekDevs!") # bu ham izoh, kod yonida
Salom, UzbekDevs!
Ko’rib turganingizdek, # bilan boshlangan qatorlar natijaga chiqmadi. Izohni kodning yon tomoniga ham qo’yish mumkin — bu ayniqsa bir satrning nima maqsadda yozilganini tushuntirishda qulay.
Kodni vaqtincha “o’chirish”
Izohning yana bir amaliy foydasi — kodni o’chirmasdan turib, vaqtincha ishlamas qilish. Tajribali dasturchi biror qatorni sinash uchun uni izohga aylantiradi:
foydalanuvchi = "Master Sherkulov"
# print("Bu qator hozir ishlamaydi")
print(foydalanuvchi)
Master Sherkulov
Ikkinchi print izohga aylantirildi, shuning uchun faqat oxirgisi ishladi. Bu usul xatoni izlayotganda (“debugging”) juda qo’l keladi.
Ko’p qatorli izoh
Python’da rasman ko’p qatorli izoh belgisi yo’q, biroq ikki keng tarqalgan yechim bor. Birinchisi — har qatorga # qo’yish:
# Bu dastur mahsulot narxini hisoblaydi
# Muallif: Farrux Sherkulov
# Loyiha: sellproduct moduli
narx = 15000
print(narx)
15000
Ikkinchisi — uch qo’shtirnoq (""") ichidagi matn. U texnik jihatdan satr, lekin biror o’zgaruvchiga bog’lanmaganda izoh vazifasini bajaradi:
"""
Bu blok bir necha qatorli izoh sifatida ishlatilyapti.
Odatda funksiya va sinflarni hujjatlashda qo'llaniladi.
"""
print("Dastur ishga tushdi")
Dastur ishga tushdi
Bu uch qo’shtirnoqli shakl aslida docstring deb ataladi va funksiya ichida ishlatilganda maxsus ma’no kasb etadi — bu haqda funksiyalar darsida batafsil to’xtalamiz.
Yaxshi izohning qoidasi
Muhim nuqta: izoh kod nima qilishini emas, balki nega shunday qilinganini tushuntirishi kerak. Yomon izoh — narx = narx + 1 # narxga bir qo'shamiz. Buni kodning o’zi ham aytib turibdi. Yaxshi izoh esa mantiqiy sababni ochadi, masalan, narx = narx + 1 # yaxlitlashdagi kamomadni qoplash uchun. Aynan shu farq havaskor bilan DSc darajasidagi muhandisni ajratib turadi.
Xulosa
Izoh — bu kodning hujjati, jamoadoshingizga va kelajakdagi o’zingizga qoldirilgan xat. # bir qatorlik izohni, uch qo’shtirnoq esa ko’p qatorlik matnni beradi. Yaxshi izoh sababni tushuntiradi, ochkoni takrorlamaydi. Keyingi darsda o’zgaruvchilar — dasturlashning eng poydevor tushunchasiga o’tamiz.