Python Satrlar

Satrlar (str) — matn bilan ishlashning asosi. Dasturlashda matn hamma joyda: foydalanuvchi ismi, maqola sarlavhasi, mahsulot tavsifi, xatolik xabari. Satrlarni ustalik bilan boshqarish — har bir dasturchining kundalik quroli.

Satr (string) — belgilarning tartiblangan, o’zgarmas ketma-ketligi. Python’da satr bir yoki uch qo’shtirnoq, yoxud apostrof ichida yoziladi va har bir belgi o’z indeksiga ega bo’ladi.

Satr yaratish

Satrni bir qo’shtirnoq, apostrof yoki ko’p qatorlik uchun uch qo’shtirnoq bilan yozish mumkin:

ism = "Master Sherkulov"
shahar = 'Toshkent'
tavsif = """Bu ko'p qatorli
matn bo'lishi mumkin."""

print(ism)
print(tavsif)

Master Sherkulov
Bu ko'p qatorli
matn bo'lishi mumkin.

Indekslash va kesish (slicing)

Satr — belgilar ketma-ketligi bo’lgani uchun har bir belgiga uning indeksi orqali murojaat qilish mumkin. Indeks noldan boshlanadi:

matn = "UzbekDevs"
print(matn[0])     # birinchi belgi
print(matn[-1])    # oxirgi belgi
print(matn[0:5])   # 0-dan 5-gacha (5 kirmaydi)

U
s
Uzbek

Manfiy indeks oxiridan sanaydi, [boshi:oxiri] shakli esa kesim (slice) — satrning bir bo’lagini ajratib oladi. Bu texnika keyinchalik ro’yxatlar bilan ishlaganda ham xuddi shunday ishlaydi.

Satr metodlari

Satrlarning eng kuchli tomoni — ularga o’rnatilgan ko’plab metodlar. Eng ko’p ishlatiladiganlarini jadvalda ko’ramiz:

Amalda ko’ramiz:

matn = "  Salom, UzbekDevs  "
print(matn.strip().upper())
print(matn.replace("Salom", "Assalomu alaykum").strip())
print(len(matn.strip()))

SALOM, UZBEKDEVS
Assalomu alaykum, UzbekDevs
15

E’tibor bering: metodlarni zanjirlab (.strip().upper()) chaqirish mumkin — chapdan o’ngga bosqichma-bosqich bajariladi.

Satrlarni birlashtirish va formatlash

Ikki satrni + bilan ulash mumkin, biroq zamonaviy va eng qulay usul — f-string. Bu satr oldiga f qo’yib, o’zgaruvchini jingalak qavs ichida joylashdir:

ism = "Farrux"
yosh = 26
print("Salom, " + ism)                    # eski usul
print(f"Salom, {ism}! Yoshingiz {yosh}.")  # f-string

Salom, Farrux
Salom, Farrux! Yoshingiz 26.

f-string kodni ancha o’qiladigan qiladi va turlarni qo’lda o’tkazish shart emas — Python o’zi hal qiladi. Aynan shu sabab zamonaviy Python kodida matn yig’ishda deyarli har doim f-string ishlatiladi.

Muhim: satr o’zgarmas

Satr o’zgarmas (immutable) — ya’ni yaratilgach, uning bir belgisini alohida o’zgartirib bo’lmaydi. matn[0] = "X" xato beradi. Buning o’rniga siz yangi satr yaratasiz (masalan, replace() orqali). Bu tushunchani hozir yodda saqlang — u xotira bilan ishlashni tushunishda muhim.

Xulosa

Bu darsda satr yaratish, indekslash, kesish, metodlar va f-string bilan formatlashni o’rgandik. Satrlar o’zgarmas, ammo metodlar orqali yangi satrlar hosil qilinadi. Keyingi darsda mantiqiy (Boolean) qiymatlarga o’tamiz.