Python Ma’lumot to’plami. List.

List (ro’yxat) — Python’ning eng ko’p ishlatiladigan ma’lumot to’plamlaridan birinchisi. Amalda har qanday dastur ko’p ma’lumotni birgalikda saqlashi kerak: foydalanuvchilar ro’yxati, mahsulotlar, savatcha elementlari. Aynan shu vazifa uchun List yaratilgan.

List (ro’yxat) — tartiblangan, o’zgartirsa bo’ladigan (mutable) va takroriy qiymatlarga ruxsat beruvchi to’plam. U kvadrat qavs [] ichida, elementlari vergul bilan ajratib yoziladi.

Ro’yxat yaratish

List turli xil qiymatlarni bir joyda saqlashi mumkin:

mahsulotlar = ["telefon", "noutbuk", "smart soat"]
print(mahsulotlar)
print(len(mahsulotlar))
print(mahsulotlar[0])

['telefon', 'noutbuk', 'smart soat']
3
telefon

Xuddi satrlar kabi, ro’yxat elementlari ham noldan indekslanadi va [-1] oxirgi elementni beradi. len() esa ro’yxatdagi elementlar sonini qaytaradi.

Elementni o’zgartirish va kesish

Satrdan farqli o’laroq, List o’zgaruvchan — istagan elementini yangilash mumkin:

mahsulotlar = ["telefon", "noutbuk", "smart soat"]
mahsulotlar[1] = "planshet"
print(mahsulotlar)
print(mahsulotlar[0:2])   # kesim — dastlabki ikkitasi

['telefon', 'planshet', 'smart soat']
['telefon', 'planshet']

Ro’yxat metodlari

List’ning kuchi uning boy metodlarida. Eng muhimlarini jadvalda ko’ramiz:

Amalda:

sonlar = [3, 1, 4, 1, 5]
sonlar.append(9)
sonlar.remove(1)     # birinchi uchragan 1 ni o'chiradi
sonlar.sort()
print(sonlar)

[1, 3, 4, 5, 9]

append yangi elementni oxiriga qo’shdi, remove birinchi 1 ni o’chirdi, sort esa o’sish tartibida joyladi. Bu uch metodni kundalik ishda eng ko’p ishlatasiz.

Ro’yxat bo’ylab yurish

List elementlarini for sikli orqali birma-bir ko’rib chiqish mumkin — bu amaliyotda eng ko’p uchraydigan naqsh:

mahsulotlar = ["telefon", "noutbuk", "smart soat"]
for mahsulot in mahsulotlar:
    print("Mahsulot:", mahsulot)

Mahsulot: telefon
Mahsulot: noutbuk
Mahsulot: smart soat

Sikl har bir elementni navbatma-navbat mahsulot o’zgaruvchisiga joylab, blokni bajaradi. for sikli haqida keyingi darslarda batafsil to’xtalamiz.

List comprehension — qisqa va kuchli

Python’ning eng chiroyli imkoniyatlaridan biri — bir qatorda yangi ro’yxat qurish. Bu list comprehension deb ataladi:

narxlar = [10000, 25000, 5000]
chegirmali = [narx * 0.9 for narx in narxlar]
print(chegirmali)

[9000.0, 22500.0, 4500.0]

Bir qatorda har bir narxga chegirma qo’llandi. Bu texnika ma’lumotni ommaviy qayta ishlashda katta qulaylik beradi.

Xulosa

Bu darsda List yaratish, indekslash, o’zgartirish, append/remove/sort metodlari, for bilan aylanib chiqish va list comprehension’ni o’rgandik. List — tartiblangan va o’zgaruvchan to’plam bo’lib, ko’p ma’lumot bilan ishlashning asosiy quroli. Keyingi darsda Tuple — o’zgarmas to’plamga o’tamiz.