Python Massiv

Massiv (array) haqida ko’pchilik boshqa dasturlash tillaridan kelib, Python’da “massiv qayerda?” deb so’raydi. Javob nozik: Python’da odatdagi ma’noda massiv rolini List bajaradi, biroq haqiqiy, tur bo’yicha bir xil massivlar uchun alohida vositalar ham mavjud. Quyida ana shu farqni tushunib olamiz.

Massiv (array) — bir xil turdagi elementlarni ketma-ket saqlaydigan ma’lumot tuzilmasi. Python’da uning vazifasini asosan List bajaradi, ammo array moduli va numpy kutubxonasi haqiqiy tur-bir xil massivlarni taqdim etadi.

List massiv sifatida

Amaliyotda Python dasturchilari massiv deganda ko’pincha List’ni nazarda tutadi. U raqamlar to’plamini saqlash va ular ustida ishlash uchun to’liq yetarli:

ballar = [85, 92, 78, 90, 65]
print(ballar[0])
print(len(ballar))
print(sum(ballar))
print(max(ballar))

85
5
410
92

sum, max, min, len — bular sonli to’plamlar bilan ishlashda eng ko’p kerak bo’ladigan tayyor funksiyalar. Ularni yod oling.

Massiv bo’ylab yurish

for sikli yordamida har bir elementni qayta ishlash mumkin. Masalan, o’rtacha ballni hisoblaymiz:

ballar = [85, 92, 78, 90, 65]
yigindi = 0
for ball in ballar:
    yigindi += ball
ortacha = yigindi / len(ballar)
print("O'rtacha ball:", ortacha)

O'rtacha ball: 82.0

Bu naqsh — to’plamni aylanib chiqib, qiymatlarni jamlash — dasturlashda cheksiz ko’p uchraydi.

Haqiqiy array moduli

Agar sizga qat’iy bir xil turdagi (masalan, faqat butun sonlar) va xotira jihatidan tejamkor massiv kerak bo’lsa, Python’ning array moduli bor:

from array import array

sonlar = array("i", [1, 2, 3, 4, 5])
sonlar.append(6)
print(sonlar)
print(sonlar[2])

array('i', [1, 2, 3, 4, 5, 6])
2

Bu yerda "i" — elementlar turi (integer). List’dan farqli o’laroq, array ga faqat shu turdagi qiymatni qo’sha olasiz — matn qo’shsangiz xato beradi. Bu qat’iylik xotirani tejaydi.

Ko’p o’lchamli massivlar

Massiv ichida massiv saqlab, jadval (matritsa) hosil qilish mumkin:

jadval = [
    [1, 2, 3],
    [4, 5, 6],
    [7, 8, 9]
]
print(jadval[1][2])   # ikkinchi qator, uchinchi ustun
for qator in jadval:
    print(qator)

6
[1, 2, 3]
[4, 5, 6]
[7, 8, 9]

jadval[1][2] — avval ikkinchi ichki ro’yxat, so’ng undagi uchinchi element olinadi. Bunday tuzilmalar rasm pikselları, o’yin maydonlari va ilmiy hisoblarda ishlatiladi.

Qachon numpy kerak?

Katta hajmdagi sonli hisoblar — ma’lumotlar tahlili, sun’iy intellekt — uchun numpy kutubxonasi ishlatiladi. U massivlar ustida amallarni ming marta tezroq bajaradi. Uni pip install numpy bilan o’rnatib, kelgusi ilg’or darslarda batafsil o’rganamiz. Hozircha List massivlarning barcha asosiy ehtiyojlaringizni qoplaydi.

Xulosa

Bu darsda Python’da massiv rolini List bajarishini, sum/max/min funksiyalarini, tur-qat’iy array modulini va ko’p o’lchamli massivlarni ko’rib chiqdik. Ko’pchilik holatda List yetarli, maxsus ehtiyoj uchun esa array va numpy bor. Keyingi darsda sinflar va obyektlar — obyektga yo’naltirilgan dasturlashga kirib boramiz.